عبدالمجید علی محمدی

از دیرباز غالب علمای علم ادبیات عربی فعل را با دو قید معنای مستقل و اقتران به زمان های سه گانه از دیگر قسیم هایش یعنی حرف و اسم متمایز می کردند، لکن با بررسی های بیشتر، ادله ای بر خلاف این تعاریف به ذهن می رسد، از جمله این ادله افتقار فعل به زوائدی مانند: تاء تانیث، فاعل، مفعول، حروف مضارعه، ضمیر و... که علاوه بر اینکه باعث مرکب شدن فعل می شود، نشان می دهد که فعل در حد تصور، نیاز به تصور کلمه دیگری دارد. در مورد اقتران به زمان گاه در حرف و اسم نیز شاهد این اقتران هستیم و از طرفی دیگر گاه انجام گرفتن فعل بدون صرف کوچک ترین زمانی اتفاق می افتد، مانند: «فَهِمَ اللهُ» یا «مَضَی الزَّمانُ» و ثابت است که نفس زمان یا مجردات محدود به قید زمان نیستند و نمی توان این بحث عمده را شاذّ تلقی کرد. از سوی دیگر امام علی علیه السلام به عنوان مؤسس علم نحو، در تعریف فعل به زمان داری و معنای مستقل آن اشاره ای نکرده و فعل را «مَا أَنْبَأَ عَنْ حَرَکَهِ الْمُسَمَّى» می داند که تطابقی با تعریف نحات ندارد. نوشتار پیش رو به دنبال ارائه تعریف صحیحی از فعل و نقد ادله و مبانی نحات در اقتران و زمان داری فعل است. مقاله حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و گرد آوری اطلاعات با شیوه کتابخانه ای و نرم افزاری در پی اثبات بهترین تعریف از فعل یعنی تعریف امام علی علیه السلام است.

کنکاش وقایع تاریخی در منابع حدیثی یکی از چالشهای حدیث شناسی است. بهترین و مطمئن ترین منبع برای دریافت وقایع تاریخ اسلام حدیث معصومان علیهم السلام است. از وقایع مهم صدر اسلام، ورود شهربانو دختر پادشاه ساسانی به بلاد مسلمین و ازدواج او با امام حسین علیه السلام است. مورخان درباره این واقعه، سخنان گوناگونی ایراد نمودهاند. اما در میان محدّثان سترگ؛ صفار، کلینی، صدوق و مفید، ورود آن بانوی همام را در عهد خلیفه دوم، سوم و چهارم روایت نمودهاند. نوشتار پیش رو به سبب آنکه عبارت شیخ مفید را حدیث تشخیص نداده، از محل بحث خارج و روایت صفار، کلینی و صدوق را به بوته نقد و آزمون میکشاند. مقاله حاضر با روش توصیفی تحلیلی و گردآوری دادهها به شیوه کتابخانهای به اعتبار سنجی سند روایت صفار، کلینی و صدوق پرداخته و روایت صدوق را به سبب راویان مهمل و ضعیف، غیر معتبر میداند و روایت صفار و کلینی را با چند چالشِ جدی رجالی مواجه میبیند. چنانچه نهاوندی و عمرو بن شمر در کتب رجالی قدما تضعیف شدهاند. مقاله حاضر با استناد به قواعد رجالی همچون: دلالت اکثار روایت اجلاء بر وثاقت، رد اتهام غلوّ توسط قدما، نبودن در مستثنیات ابن ولید و... بر اساس تراکم ظنون، وثاقت نهاوندی و عمرو بن شمر را احراز نموده و اعتبار سندی روایت صفار و کلینی، مبنی بر وقوع ازدواج در زمان خلیفه دوم را اثبات میکند.