مجتبی جولایی فر

هدف: هدف از انجام این پژوهش، ترسیم کاربست روش شناسی کلامی آیت الله مکارم شیرازی در مسائل اعتقادی دینی بود. روش: برای دستیابی به هدف پژوهش، از شیوه توصیفی- تحلیلی با تکیه بر اطلاعات کتابخانه ای و نرم افزار مکتوبات آثار استاد مکارم شیرازی و اسناد نوشتاری ایشان استفاده شد و با نگاه درجه دوم، پردازش و تحلیل داده ها در عملیات اندیشه ورزی آثار اعتقادی وی صورت پذیرفت. یافته ها: مسائل کلامی در اندیشه آیت الله مکارم، روشمند و مدلّل و مبتنی بر روش شناسی بود و این پژوهش، الگویی نمونه در عملکرد سایر متکلمان شمرده شد. نتیجه گیری: کاربست روش شناسی کلامی استاد مکارم، در چهار گام تبیین، تنظیم، اثبات و دفاع، با شیوه های تبیین، نظیر تبیین واژه ها و بیان تاریخچه مسئله؛ شیوه های تنظیم، همچون ترتیب منطقی و تقدّم آموزه های عقلی بر نقلی؛ شیوه های اثبات، مانند ارائه انواع دلیل به لحاظ مقدمات یا انواع دلیل از نظر صورت و ماده و در نهایت شیوه های دفاع، مثل طرح سؤال از مخاطب، ارائه پاسخ نقضی و حلّی در استدلال و عملیات پاسخگویی به مسائل اعتقادی به سامان رسید.

هدف : این پژوهش با هدف تبیین چیستی عقل و نیز اثبات حجیت دلیل عقلی و قلمرو آن در اصول فقه شیعه انجام شد.  روش :  برای دستیابی به هدف پژوهش، با استفاده از روش کتابخانه ای، نرم افزارهای علمی و اسناد نوشتاری، به پردازش و تحلیل داده ها و گزاره ها با شیوه توصیفی - تحلیلی و استدلالی پرداخته شد. یافته ها: این پژوهش جایگاه عقل در استخراج احکام شرعی را چونان مصباح شریعت در مقابل دو دیدگاه مفتاح و میزان دانست و حجیت عقل در این حوزه را با تکیه بر آیات قرآن و روایات میسر کرد و قلمرو حجیت عقل را در احکام عملی آشکار ساخت.   نتیجه گیری : عقل گوهری قدسی است که خداوند نزد انسان به ودیعه نهاد و منبعی مستقل و مصباح و کاشف شریعت و در عرض کتاب و سنت در استنباط احکام شرعی است و حجیت عقل تکیه بر آیات و روایات متضافر دارد و قلمرو حجیت حکم عقل در استنباط احکام شرعی، حسن و قبح عقلی در احکام مستقله و غیر مستقله است و نیز ملازمات و تنقیح مناط یا الغاء خصوصیت و ادراک برخی مصالح و مفاسد در قلمرو حجیت احکام عقل گنجانده شد.