ابوالحسن پورقربانی زاده

یکی از مسائل اساسی در جوامع اسلامی، چگونگی تعامل میان توکل (که یکی از مسائل اعتقادی و کلامی است) و توصیه به کار است. برخی دیدگاه ها، توکل را به معنای ترک تلاش و انتظار منفعلانه برای دریافت روزی الهی تلقی کرده اند، درحالی که از دیدگاه دیگر، توکل نیرویی انگیزشی برای تلاش و فعالیت اقتصادی است. این پژوهش با هدف بررسی چگونگی سازگاری میان توکل و توصیه به کار در نهج البلاغه انجام شده است. روش این پژوهش تحلیل محتوای کیفی است که در آن خطبه ها، نامه ها و حکمت های نهج البلاغه بررسی شده اند. سؤال پژوهش این است که چگونه مفهوم توکل در نهج البلاغه با توصیه به کار، تقدیر الهی و خودکفایی سازگار است؟ فرضیه پژوهش این است که امام علی (ع) توکل را نه تنها متضاد با تلاش نمی دانند، بلکه آن را محرکی برای کار و خودکفایی معرفی کرده اند. همچنین، مفهوم تقدیر الهی در نهج البلاغه نه به معنای جبر، بلکه به عنوان بستری برای تلاش هوشمندانه و استفاده از فرصت های موجود تفسیر شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که امیرالمؤمنین (ع) در توصیه های خود، کار و تلاش اقتصادی را وظیفه ای الهی دانسته و توکل را پشتوانه ای برای استقامت در برابر دشواری ها معرفی کرده اند. بررسی متون نهج البلاغه نشان می دهد که تأکید امام علی (ع) بر تلاش و خودکفایی، مبتنی بر نظام معنایی ای است که در آن، توکل به عنوان پشتوانه ای برای افزایش انگیزه و استقامت در مسیر تلاش معرفی شده است. درنهایت، آموزه های امام علی (ع) الگویی کامل از تعامل میان تلاش انسانی، تقدیر الهی و توکل ارائه می دهند که موجب تحقق عدالت اجتماعی و استقلال اقتصادی در جامعه می شود.

میسیونرهای مسیحی به منظور تغییر کیش غیرمسیحیان از زمان های گذشته تا به حال از انواع روش ها و راهبرد های تبشیری استفاده می کرده اند. یکی از این روش ها «تجارت به مثابه تبشیر» است. در این روش تبشیری تلاش می شود با تأسیس سازمان ها و شرکت های گوناگون تجاری در زمینه های متفاوت، از طریق ایجاد شغل و درآمدزایی برای افراد بومی در مناطق فقیرنشین، زمینه جذب آنان به مسیحیت و تغییر کیش فراهم شود. هدف از تجارت این است که مبشران مسیحی علاوه بر کسب درآمد برای تأمین هزینه های فعالیت تبشیری، با ایجاد رونق اقتصادی ادعای کمک به رشد اقتصاد محلی و بالا بردن رفاه اجتماعی داشته باشند. تمرکز فعالیت این روش تبشیری بر کشورهای در حال توسعه، از جمله کشورهای اسلامی است که ممکن است مبشران مسیحی اجازه فعالیت رسمی در آنها را نداشته باشند. پژوهش حاضر با توجه به عدم دسترسی یا دشوار بودن دسترسی به اطلاعات میدانی، از روش گردآوری اطلاعات کتابخانه ای و براساس منابع موجود در زمینه «میسیولوژی» و به شیوه توصیفی تحلیلی نگاشته شده است.