رها سعادتی

کتاب سوزی و ابعاد مختلف آن، موضوعی با ریشه های تاریخی است که در دوره های تاریخی و ملت های متفاوت تکرار شده و در روزگار معاصر به شکلی متفاوت رخ می دهد. هنرمند مفاهیم تاریخی با الگوی ثابت تکرار شونده را با بیانی متفاوت ارائه می دهد. از نمونه های این بیان جدید، اجرای «مرثیه ای برای کتاب سوزی ها» است که می توان آن را با استفاده از روش دیرینه شناسی فوکو تحلیل کرد. برخلاف روش های تاریخی متداول که در پی بررسی و کشف منشأ اشیا و تبیین روابط علّی بین پدیده ها هستند، دیرینه شناسی به تنوع و عدم پیوستگی رویدادها و پراکندگی های نهفته در آنها اشاره دارد. هدف دیرینه شناسی به عنوان شیوه ای در تحلیل قواعد نهفته و ناآگاهانه تشکیل گفتمان ها، توصیف آرشیوی از احکام است که در عصر و جامعه ای خاص رایج هستند. پرسش اصلی تحقیق، چگونگی ارتباط کتاب سوزی با مفاهیمی همچون حذف و زدودن دانش و آگاهی بشری است. هدف از این پژوهش تحلیل رخداد «مرثیه ای برای کتاب سوزی ها» با روش دیرینه شناسی است. داده ها با استفاده از منابع کتابخانه ای گردآوری شده و به روش اسنادی، توصیفی تحلیلی بررسی شده اند. می توان اینگونه استنباط کرد که همچون قواعد دیرینه شناسی، کارگردان این رخداد، به گونه ای دیگر به تاریخ نگاه می کند. استمرار و پیوست مد نظر او نیست و بر گسست، ناپیوستگی و منحصربه فرد بودن، تاکید دارد. بر اساس دیرینه شناسی، کتاب سوزی ها، واقعیت تاریخی، منحصربه فرد و تکرار ناشدنی است. دیرینه شناس به دنبال علل بروز و ظهور قواعد گفتمانی نیست و صرفا چگونگی ظهور و حضور و محو شدن تاریخی گفتمان را در سطح توصیف دنبال می کند. اما این توصیف در عمق است و نه در سطح. این رخداد نیز، پایین بودن سرانه مطالعه و از بین رفتن واژگان و محدود شدن آنها را مصداقی از کتاب سوزی به شیوه مدرن می داند.

پادشاهان قاجار با استفاده از هنر، سعی در به تصویر کشیدن قدرت خود داشته اند، این امر در قالی های مرتبط به آن دوره مشهود است. قالیچه های هوشنگ شاهی، در بین قالی های تصویری دوره قاجار مقام خاصی دارند. حال پرسش این است، کدام عامل فرهنگی باعث استفاده از شاه اسطوره ای ایران، هوشنگ شاه، در قالی های تصویری عصر قاجار شده است. هدف از این پژوهش، شناخت نظام های نشانه ای قالی های هوشنگ شاهی عصر قاجار و بررسی ماهیت این نظا مها می باشد. داده های مورد نیاز این پژوهش به روش کتابخانه ای گردآوری و سپس از دیدگاه مکتب تارتو بر اساس نظریه داده بنیاد، تجزیه و تحلیل شده اند. در این راستا برای کدگذاری باز از روش تحلیل اسنادی و به منظور کدگذاری محوری و انتخابی، روابط بین مؤلفه ها کشف و دسته بندی شده است. نظام های نشانه ای موجود در قالی ها شامل مواردی همچون نشانه های ویژه دوران قاجار و هوشنگ شاه است که می توان با تحلیل مؤلفه های به دست آمده از طریق کدگذاری ها و بررسی نظام های نشانه ای موجود در این قالی ها، هویت ایرانی و دینی و روزآمد بودن آنان را استنباط کرد.