فرناز عبادی

در این پژوهش بر آن شدیم تا فرایند های واج-واژی یعنی فرایندهای واجی که در مرز تکواژ ها (ریشه و پسوند) رخ می دهد بررسی شوند. زبان ترکی آذربایجانی زبانی پیوندی است به گونه ای که حروف اضافه (پس اضافه) به صورت پسوند به ریشه پیوند می خورند. براساس نظریه بهینگی، محدودیت های وفاداری و نشان داری مربوط به فرایندهای واژ-واجی مشخص شد و تعامل محدودیت ها برای به دست آوردن صورت بهینه موردبررسی قرار گرفت. می توان گفت که محدودیت ONSET (هجا باید دارای آغازه باشد) و محدودیتHARMONY (واکه پسوند باید ازنظر مشخصه پسین و گرد با آخرین واکه ریشه هماهنگی داشته باشد) به عنوان محدودیت های بالارتبه در زبان ترکی زنجانی مشخص شد. همچنین محدودیت های وفاداری IDENT-IO (واحد برون داد باید دارای ارزش برابر با واحد متناظر درون دادی اش باشد) در رتبه بندی محدودیت ها دارای رتبه پایینی هستند و تخطی از آن ها گزینه را غیر بهینه نمی کند. با توجه به این نکته که گویشوران بزرگسال هنگام وندافزایی از فرایند همگونی نیز بهره می گیرند، می توان گفت که محدودیت AGREE (feature) نیز از رتبه بالایی برخوردار است. روی هم رفته باید گفت که همواره رقابت بین محدودیت HARMONY و IDENT-IO برای انتخاب صورت بهینه درفرایندهای واژ-واجی وجود دارد. این رقابت برای به دست دادن صورت بهینه در فرایند همگونی بین AGREE(feature) و IDENT-IO (feature) است.

در این تحقیق سعی شده برخی فرایند های واژ-واجی یعنی فرایندهای واجی که در مرز تکواژ ها (ریشه و پسوند) رخ می دهد، در چهارچوب بهینگی (پرینس و اسمولنسکی، 1993) بررسی شود. زبان ترکی آذری، زبانی پیوندی است به طوری که حروف اضافه (پس اضافه) به صورت پسوند به ریشه پیوند می خورند. این تحقیق به صورت توصیفی-تحلیلی و بر اساس داده هایی صورت گرفته که به صورت مصاحبه از سی گویشور بومی زن و مرد شهر زنجان (بین 15 تا 75 سال) در سه گروه نوجوان، میانسال و بزرگسال (هر گروه ده نفر) جمع آوری شده است. بر اساس نظریه بهینگی، محدودیت های وفاداری و نشانداری مربوط به فرایندهای واژ-واجی مشخص شد و تعامل محدودیت ها برای به دست آوردن صورت بهینه موردبررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد محدودیت ONSET (هجا باید دارای آغازه باشد) و محدودیت HARMONY (واکه پسوند باید از نظر مشخصه پسین و گرد با آخرین واکه ریشه هماهنگی داشته باشد) به عنوان محدودیت های بالارتبه در زبان ترکی آذری گویش زنجانی در نظر گرفته می شود. همچنین محدودیت های وفاداری IDENT-IO (واحد برونداد باید دارای ارزش برابر با واحد متناظر دروندادی اش باشد) در رتبه بندی محدودیت ها دارای رتبه پایینی هستند و تخطی از آن ها گزینه را غیر بهینه نمی کند. همچنین می توان گفت نظریه بهینگی توانایی توصیف فرایندهای واژ-واجی در زبان ترکی آذری را دارد.