سیده عالیه نقوی

این پژوهش به تحلیل تطبیقی دیدگاه های ابن عربی و شاردن درباره رابطه خدا و جهان پرداخته است. هر دو متفکر، با وجود تفاوت های فرهنگی و زمینه ای، تلاش کرده اند تا تصویری جامع از ارتباط خداوند با جهان ارائه دهند. ابن عربی با تأکید بر اصولی چون «وحدت شخصیه وجود»، «نظام اسما و صفات الهی» و قاعده «تجلی»، جهان را به عنوان تجلیات متنوعی از یک وجود مطلق می بیند که درنهایت، همه کثرت ها به آن بازمی گردند. درمقابل، شاردن با تکیه بر علوم تجربی و الهیات مسیحی، جهان را به عنوان یک فرایند تکاملی می بیند که به سمت «نقطه امگا» حرکت می کند؛ نقطه ای که همه موجودات در آن به وحدت و کمال می رسند. مقایسه این دو دیدگاه به روش توصیفی نشان می دهد که با وجود تفاوت های روش شناختی، هر دو متفکر به نوعی وحدت نهایی باور دارند که جهان را به سوی خداوند هدایت می کند. این دو دیدگاه می توانند مکمل یکدیگر باشند، زیرا ابن عربی با عرفان نظری خود به عمق باطن جهان پرداخته و شاردن با استفاده از علم و الهیات مسیحی به سوی درک تکاملی و علمی از جهان حرکت کرده است؛ درنتیجه، تلفیق این دو رویکرد می تواند به ایجاد چارچوب فکری جامع تری منجر شود که هم از عرفان نظری و هم از دستاوردهای علمی و معنوی مسیحیت بهره مند باشد.

مقاله حاضر به روش توصیفی-تحلیلی به بررسی مفهوم و ساختار معنویت در جنبش موسوم به «عصر جدید» می پردازد. این جنبش با تأثیرپذیری از دو اصل سکولاریزاسیون و فردگرایی؛ به ترویج یک نظام باوری نوین مبادرت ورزیده که در آن، معنویت به عنوان یک تجربه فردی و درونی در نظر گرفته می شود و می تواند فارغ از هرگونه ساختار نهادینه و سازمان یافته دینی صورت پذیرد. این مقاله ضمن اشاره به چگونگی تصویرپردازی جنبش «عصر جدید» از دو مفهوم معنویت و دینداری، ساختار اجتماعی و فرهنگی معنویت در این جنبش را نیز مورد بررسی قرار داده و در این راستا، تمرکز اصلی بر نحوه پذیرش و ادغام باورهای معنویت نوین در زندگی روزمره افراد و تأثیر آن بر سبک زندگی، ارزش ها و هویت فردی در فرهنگ غربی بوده است. در نهایت، مقاله با ارزیابی جامعه شناختی، به بررسی پیامدهای این جنبش برای فهم دین و معنویت در قرن حاضر می پردازد و تلاش می کند تصویری کلی از محرک های معنویت در جامعه مدرن ارائه دهد که پیچیدگی ها و تنوع تجربه های معنوی امروزی را بیان می کند.

غایت آفرینش از منظر عرفان نظری به کمال رسیدن تک تک موجودات هستی است و شایسته ترین طریق برای تحقق آن را طریق انسان کامل دانسته اند. در تبیین این نگاه، پژوهش پیشِ رو به شیوه توصیفی تحلیلی به تنقیح مبانی انسان شناختی ناظر به مسئله «کمال انسان» در عرفان نظری پرداخته و به این نتیجه رسیده است که رویکرد این ساحت براساس این مبانی ویژه، ازجمله دوساحتی بودن وجود انسان، «قلب» حقیقت انسانی و مقام «خداگونگی» انسان، رویکردی خدامحورانه است. ویژگی خاص انسان در عرفان نظری برخورداری از قوه «خداگونگی» است. انسان خداگونه، انسان کامل خداخواهِ خداآگاه و باریافته به مقام قرب إلی الله است. در ادبیات عرفان نظری، تقرب به حق «ولایت» نام دارد و مراد از آن محو انانیت و تعیّن عبد و رسیدن به مقام فنای فی الله است که ملاک و میزان کمال انسانی است. منهج تربیتی عرفان نظری تربیت انسان به انسان است که بر مبنای آن نفوس مستکفی با استعانت از نفوس مکتفی با سیر و سلوک قلبی در مسیر قرب الی الله اعتلا می یابند و به میزان کسب کمالات اسمایی و بقا به صفات الهی در کردار و گفتار خویش، پیوندی راسخ میان حیات طیبه و حیات معقول ایجاد کرده، صراط مستقیم عبودیت را پیموده، خداگونه می شوند. نیل به «خداگونگی» که خود مفهومی تشکیکی و منشأ اثرات عینی است، غایت آفرینش انسان و کمال وجود اوست.