کوثر چاپچی بهبهانی زاده

قرآن به عنوان ابرکنش اعجازی دربردارنده عظیم ترین مفاهیم ارزشی برای تأثیرگذاری بر گفته یابان می باشد. در این میان، توحید و ربوبیت خداوند به منزله ریشه دارترین ابژه ارزشی به شمار می رود. برای القای مفهوم توحید و تکمیل فرآیند اقناع سازی، از گفتمان هایی چند لایه با ابعاد گسترده در قرآن استفاده شده که از مهم ترین راهبردهای گفتمانی آن، روایت گری تبلیغی و داستان محور انبیاء گذشته در مواجهه با اقوام مختلف است. در این جستار برای بازخوانی این معانی سیال از روش تحلیل نشانه معناشناسی که به مطالعه شرایط تولید نشانه ها و بروز آن ها از طریق گفته در کنش می پردازد، استفاده شده تا مسیر تولید و دریافت معانی که طی گفتمان قرآنی ترسیم شده، مشخص و روشن گردد و بدین وسیله درهم تنیدگی عوامل درون زبانی و برون زبانی بررسی شود. از این رو در پژوهش پیش رو آیات 1 تا 20 سوره نوح براساس نظام های گفتمانی نشانه معناشناسی گرمس و فونتنی بررسی می شوند. این سوره علی رغم تعداد محدود آیات، ولی روایت تبلیغی نوح(ع) را طی هزار سال بیان کرده و در این میان از ساختارهای گفتمانی مختلفی بهره مند شده است. در این سوره، کنش گزار اصلی در قالب گفته یابی ظاهر شده که گفته پرداز آن نوح(ع) می باشد. براساس تعاملات گفته پردازی، سبک حضور کنشی القایی و تنشی-کنشی بیشترین نمود را از میان ساختارهای گفتمانی دیگر به ثبت رسانده اند. در حقیقت گفته پرداز ساحت ربوبی از شوش های دو جبهه مخالف پرده برمی دارد تا شورمندی احوالات جریان گفتمانی را به نمایش بگذارد و بر جنبه های عاطفی فضای گفتمانی بیفزاید.

اسلوب التفات با توجه به کارکرد بلاغی خود، همواره در پی شناخت مفاهیم و دلالت های برجسته و نهفته ی قرآنی است تا بدین طریق وجه ارتباطی مستحکمی میان معانی آیات هر سوره بیابد. دراین میان، سور عزائم درکنار نقاط مشترک بسیاری، اعم از اغراض، تکرار آیات و ساختارنحوی، دربردارنده ی تناسب التفاتی چشم گیری نیز می باشند. لذا درپژوهش حاضر، با روش توصیفی-تحلیلی ضمن نگاهی گذرا به مباحث نظری التفات، به اغراض هر سوره و انواع التفات ها ازجمله عددی، ضمیری و نحوی پرداخته شد و رابطه ی اصلی آن ها با محور عمودی سوره نیز مورد توجه قرار گرفت که درنهایت نتایجی از این قبیل به دست آمد: التفات عددی و ضمیری، تنها التفات هایی بوده اند که دراین سوره ها مرتباً تکرار شده اند. علاوه براین، التفات های به کار رفته دراین سوره ها ازمنظر نوع، تعداد و غرض با یکدیگر هماهنگ و متناسب بوده تا جایی که التفات عددی و ضمیری با بسامدهای یکنواختی همراه با چهار غرض مشترک یعنی: تعظیم شأن خداوند و قدرت نمایی، تحقیر وتوبیخ کافران، تهدید و تخویف آن ها و همدردی با پیامبر اکرم(ص) تکرار شده اند.