سمیه بلندبالا

هدف: پژوهش حاضر با هدف اثربخشی آموزش تحلیل رفتار متقابل بر احساس شایستگی، رفتار مقابله ای و الگوهای ارتباطی دختران نوجوان انجام شد. روش: طرح این پژوهش، نیمه آزمایشی از نوع پیش آزمون_ پس آزمون با گروه گواه است. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان دختر مقطع دوم متوسطه شهر شاهرود در سال تحصیلی 1400-1399 بود. نمونه مورد مطالعه شامل 30 دانش آموز از جامعه آماری مذکور بود که به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شده و به تصادف در دو گروه آزمایش و گواه (15 دانش آموز در هر گروه) جایگزین شدند. برنامه آموزشی تحلیل رفتار متقابل در یک دوره 10 جلسه ای (به صورت 1 جلسه در هفته و هر جلسه 90 دقیقه) برای گروه آزمایش اجرا شد و گروه گواه هیچ آموزشی دریافت نکردند. برای جمع آوری داده ها شرکت کنندگان قبل و بعد از پایان آموزش به پرسشنامه ادراک شایستگی (هارتر، 1985)، پرسشنامه رفتارهای مقابله ای (هرناندز، 2008) و پرسشنامه الگوهای ارتباطی (ریچی، 1990) پاسخ دادند. داده های پژوهش با روش تحلیل کوواریانس چند متغیره و استفاده از نرم افزار spss نسخه 24 تحلیل شد. یافته ها: نتایج تحلیل داده ها نشان داد آموزش تحلیل رفتار متقابل بر احساس شایستگی، رفتارهای مقابله ای و الگوهای ارتباطی تاثیر معنادار داشته است (001/0>p). نتیجه گیری: بر اساس نتایج به دست آمده در این مطالعه پیشنهاد می شود آموزش تحلیل رفتار متقابل به عنوان یک روش مداخله ای موثر جهت افزایش احساس شایستگی ، الگوهای ارتباطی و رفتارهای مقابله ای مطلوب و سازش یافته نوجوانان مورد توجه قرار گیرد.

یکی از ویژگی های بارز دوران نوجوانی، تمایل برای کسب تجارب جدید و آزمودن رفتارهای پرخطر است. بنابراین این پژوهش با هدف مقایسه اثربخشی آموزش کفایت اجتماعی و مهارت های تنظیم هیجان بر آمادگی برای بی حوصلگی، استفاده مشکل زا از تلفن همراه و گرایش به رفتارهای پرخطر در نوجوانان انجام شد. این پژوهش تجربی از نوع طرح پیش آزمون- پس آزمون با گروه گواه بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پسر مقطع دوم متوسطه شهر شاهرود در سال تحصیلی 1401-1400 بود که از بین آنها نمونه ای 45 نفری به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب گردید. گروه های آزمایش و گواه به روش تصادفی معادل شدند. آموزش کفایت اجتماعی و آموزش مهارت تنظیم هیجان طی 8 جلسه 45 دقیقه ای به ترتیب در گروه های آزمایش 1 و 2 انجام شد گروه گواه هیچ گونه آموزشی دریافت نکرد. داده ها به کمک پرسشنامه خطرپذیری جوانان زاده محمدی و همکاران (1390)، پرسشنامه آمادگی برای بی حوصلگی فالمن و همکاران (2013) و مقیاس استفاده آسیب زا از تلفن همراه جنارو و همکاران (2007) جمع آوری و با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیری تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که گروه های آزمایش در مرحله پس آزمون از نظر رفتارهای پرخطر، آمادگی برای بی حوصلگی و استفاده آسیب زا از تلفن همراه کاهش معنی داری داشتند (05/0>P). همچنین آموزش کفایت اجتماعی نسبت به مهارت تنظیم هیجان اثربخشی بیشتری داشت با توجه به نتایج به دست آمده می توان گفت، آموزش کفایت اجتماعی با تعدیل احساسات به مقابله با بی حوصلگی دست زده و با افزایش خودکنترلی، نسبت به آموزش مهارت تنظیم هیجان، تاثیر بیشتری بر عدم استفاده آسیب زا از تلفن همراه و گرایش به رفتارهای پرخطر دارد.