نرگس حوراسفند

هم پیوندی در ساختار فضایی بافت های شهری، نقش مهمی در انسجام و کیفیت بخشی به محیط های شهری دارد. اختلال در ساختار فضایی و بافت اصیل محلات شهری، ازهم گسیختگی و بی هویتی فضاها و عرصه های شهری را به دنبال خواهد داشت و بنابراین، هم پیوندی و اتصالات فضایی در محورهای اصلی بافت های شهری، تأثیر بسزایی در کیفیت عملکردی و فعالیتی این گونه بافت ها به دنبال خواهد داشت. روش تحقیق به کار گرفته شده در این مقاله، به صورت توصیفی تحلیلی بوده و از مطالعات کتابخانه ای و میدانی برای گردآوری اطلاعات استفاده شده است. به این منظور، هشت محور اصلی در بافت تاریخی شهر خرم آباد از طریق تکنیک چیدمان فضا تحلیل شده است. بر این اساس، داده ها به شکل نقشه بلوک بندی شده در نرم افزار Autocad تهیه شده و سپس در نرم افزار Depthmap شاخص هایی چون هم پیوندی، اتصال پذیری، عمق و انتخاب به عنوان اصلی ترین شاخص های چیدمان فضایی به صورت محوربندی، تحلیل شده اند. نتایج نشان می دهد بافت محلات تاریخی شهر خرم آباد، در اثر توسعه های جدید، پیوستگی و اتصال ضعیفی با عناصر و اجزای درون بافتی و خیابان های اطراف خود دارد. ازطرفی، نتایج تحقیق حاکی از آن است که به دلیل مداخلات کالبدی در دهه های اخیر که منجر به کاهش هم پیوندی در بافت تاریخی و محورهای اصلی بافت شده است، تعداد کمی از محورهای بافت تاریخی، از شاخص انتخاب بالایی برخوردارند. به طور کلی، نتایج حاصل از تحلیل گراف ها و نقشه ها در نرم افزار، نشانگر درجه هم پیوندی بالاتری در مقیاس محلی به نسبت مقیاس سراسری در درون محورهای اصلی بافت بوده است و محورهایی که از اتصال و هم پیوندی بیشتری برخوردارند، کیفیت فعالیت و تنوع عملکردی آنها نیز بالاتر است. همچنین نتایج نشان دهنده اهمیت هم پیوندی در حفظ انسجام ساختار فضایی و تنوع فعالیت های موجود در بافت تاریخی شهر خرم آباد است. یافته های عددی نشان می دهد که خیابان حافظ (4.92)، امام خمینی (4.29)، باستان (4.81) و حکیم (4.81) دارای بالاترین مقادیر در هم پیوندی محلی است. همچنین خیابان های امام خمینی، حافظ، فردوسی و مجاهدین اسلام در مقیاس کلان از هم پیوندی بیشتری برخوردارند. بر این اساس، پیشنهاد می شود که در فرآیند بازآفرینی بافت های تاریخی شهر خرم آباد، باید به طور خاص به ساختار اصلی و روابط بین اجزای این بافت ها توجه شود. این توجه می تواند به بهبود کیفیت فضایی و افزایش کارایی فعالیت ها در این مناطق کمک کند.

امروزه تأمین نشاط و سرزندگی شهری از دغدغه های اصلی به شمار می رود . "فضای شهری سرزنده" عبارت است از یک فضای شهری که در آن حضور تعداد قابل توجهی از افراد و تنوع آن ها در گستره زمانی وسیعی از روز که فعالیت هایشان عمدتاً به شکل انتخابی یا اجتماعی بروز می یابد، به چشم می خورد. فضاهای شهری به عنوان بستر زندگی و فعالیت شهروندان باید بتوانند با توجه به شباهت ها و تفاوت های میان افراد و گروه های سنی و اجتماعی، جنسی؛ محیطی امن، سالم و پایدار و جذاب را برای همه افراد فراهم کند و به نیاز تمامی اقشار اجتماعی پاسخ مناسب بدهند و پاسخگوی حداقل نیازها باشند. تنوع افراد، رفتارها، کاربری ها و فعالیت ها از مهم ترین عوامل تقویت سرزندگی است. سرزندگی بدین معنی است که فرم شهر چگونه تداوم عملکردهای حیاتی و ارضای نیازهای بیولوژیکی انسان ها را ممکن می سازد. پژوهش حاضر، در جهت شناسایی عوامل مؤثر بر سرزندگی فضاهای شهری و بررسی این عوامل در خلق فضای شهری پایدار محله امامیه مشهد می باشد. پس از مرور مفاهیم و نظریات مرتبط، از طریق توزیع پرسشنامه و تجزیه و تحلیل اطلاعات، میزان سرزندگی محدوده مطالعاتی ارزیابی شد. میزان تأثیر هر یک از شاخص ها در سرزندگی محدوده مطالعاتی مشخص و در پایان راهکارها و جداولی معرفی شده که می تواند مبنایی جهت اولویت بندی شاخص ها و ارتقاء آن ها در جهت نیل به سرزندگی پایدار در محدوده مطالعاتی باشد.

مهم ترین دغدغه شهرهای امروز، خودرو محور بودن شهر است. خیابان ها، خودرو محور و ناکامل اند، زیرا انسان و نیازهایش، محور طراحی این خیابان ها نیستند. از سویی، شهر یک موجودیت متکثر، تشکیل شده از تمامی گروه های اجتماعی از جمله کودکان است. مسئله اصلی این پژوهش، تجربه شهری کودکان از فضاست. اگر کودک -وارث آینده شهر- تجربه شهر را نداشته باشد، در آینده هیچ حس تعلقی در سازندگی، مشارکت و نگهداری شهر نخواهد داشت و امکان خاطره سازی از شهر را از دست می دهد. هدف از این پژوهش تدوین راهکارهای مؤثر بر تجربه شهری کودکان از خیابان کوهسنگی مشهد به عنوان خیابان کامل در جهت دستیابی به شهر دوستدار کودک است. به این منظور ابتدا با مطالعه اسناد کتابخانه ای معیارهای مرتبط با موضوع استخراج شده؛ و با بهره گیری از تکنیک دلفی و نگرش سنجی از خبرگان، مولفه های خیابان کامل دوستدار کودک، زیرمجموعه پنج حوزه اجتماعی، کالبدی، عملکردی و زیست محیطی قرار گرفت. سپس با روش AHP به رتبه بندی معیارها پرداخته و درنهایت راهکارهایی جهت دستیابی به شهر دوستدار کودک در محدوده مورد مطالعه، ارائه می شود. اصول طراحی خیابان کامل به عنوان یک دستورالعمل، باعث ترغیب خانواده ها به خیابان شده و به دنبال آن با ایجاد مکان ها و موقعیت هایی برای پیوند کودکان با خانواده هایشان و دیگر افراد در یک تجربه مشترک، به کودکان توجه می گردد.