مسلم زمانیان

این نوشتار به روش توصیفی–تحلیلی و با هدف تحلیل روان شناختی سوءظن و مقایسه آن با اختلال شخصیت پارانوئید به لحاظ همپوشی و اختلاف هایی که در نشانه شناسی و درمان دارند؛ به بررسی این دو مفهوم در منابع اسلامی و روانشناسی پرداخته و علاوه بر تبیین مفهوم سوءظن، مهم ترین عوامل و علل آن، نشانه ها و روش های درمانی سوءظن از منظر منابع اسلامی و روانشناسی را نیز بررسی نموده است. نتایج نشان می دهد که سوءظن در آموزه های دینی، گستره مفهومی وسیع تری از اختلال شخصیت پارانوئید را شامل می شود و البته در روان شناسی نیز، هرچند سوءظن به صورت یک پیوستار ذهنی و رفتاری و نه فقط در قالب اختلال شخصیت پارانوئید تحلیل می شود؛ اما اختلال شخصیت پارانوئید تنها نقطه ی انتهایی و شدید این پیوستار است. به لحاظ نشانه شناسی نیز سوءظن و پارانوئید، در کلیت و شالوده اصلی یعنی رفتارها، افکار، هیجانات برآمده و مترتب بر بدگمانی و بدبینی نسبت به افراد تقریباً یکسان می باشند؛ هرچند برای هرکدام نشانه های اختصاصی دیگری نیز بیان شده و نشانه شناسی پارانوئید به جزئیات بیشتری نیز اشاره دارد. در منابع اسلامی، به علل شناختی یعنی همان ضعف در ایمان، عدم تعقل، جهل، هم نشینی با بدان و آلودگی و پلیدی نفس برای سوءظن اشاره شده؛ درحالی که در مورد اختلال شخصیت پارانوئید؛ بر علل مختلفی ازجمله علل ژنتیکی، علل شناختی ازجمله فرض ها و شناخت های ناسازگار، علل فرهنگی و علل روان پویشی تأکید شده است. در خصوص روش های درمانی نیز، در هریک از منابع، روش های خاص شناختی و رفتاری توصیف شده، مضاف بر این که برای درمان شخص پارانوئید به درمان های دارویی نیز اشاره شده است.

استیون هاوکینگ و ریچارد داوکینز از دانشمندان خداناباور معاصر هستند که با مشی تجربی یکی در حیطه فیزیک، و دیگری در حیطه زیست شناسی به مباحث الاهیات ورود نموده اند که این ورود به الحاد و خداناباوری ختم شده است. مهمترین عاملی که موجب چنین نتیجه ای در مشی علمی این دو شخصیت شده تصورات نادرست از موضوع و مفاهیم فلسفی است. تحقیق پیش رو با استخراج این مبانی به روش کتابخانه ای از لابلای آثار این دو شخصیت، آنها را به بوته نقد گذاشته است. تصور نادرست از فلسفه و قلمرو آن، و نیز درک نادرست از مفاهیم فلسفی چون درک نادرست از مجردات، تصور غلط از واجب الوجود و اوصاف آن، تشخیص نادرست نسبت به ملاک نیازمندی به واجب، و همچنین درک نادرست از مفاهیم «علیّت»، «زمان»، و «عدم»را می توان به عنوان مصادیقی از این فهم نادرست برشمرد.