رضا کهساری

حیا به عنوان یکی از ارزش های بنیادین اخلاقی و اجتماعی در آموزه های دینی جایگاه برجسته ای دارد. این مفهوم نه تنها در سطح فردی، بلکه در تعاملات اجتماعی کودک نیز می تواند مانع بروز بسیاری از رفتارهای ناپسند گردد. هدف ازاین تحقیق، بررسی تطبیقی جایگاه و نقش حیا در تربیت اجتماعی کودک از منظر قرآن کریم و نظریه بندورا است. پرسش اصلی پژوهش، چگونگی نقش آفرینی حیا در تربیت اجتماعی کودک و تفاوت ها و شباهت های این نقش در آیات قرآن و نظریه یادگیری اجتماعی بندورا می باشد. یافته های پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد مقایسه ای نشان می دهد در قرآن، حیا فضیلتی درونی، فطری، کنترل کننده، بازدارنده و هدایت گر است و بستری برای رشد ایمان، تعهد اجتماعی و سلامت روان کودک به شمار می رود که به رشد اجتماعی از مسیر تقوا، خودکنترلی و معرفت به حضور الهی منجر می شود، این در حالی است که در نظریه بندورا، حیا محصول مشاهده رفتارها و پیامدهای آن هاست و معمولا به صورت غیرمستقیم از مسیر مشاهده الگوهای رفتاری، تقلید و تقویت اجتماعی آموخته می شود. بدین ترتیب، گرچه برخی ابعاد نظریه بندورا با آموزه های دینی قابل تطبیق اند، اما آموزه های قرآنی عمیق تر و بنیادین تر به نقش حیا در تربیت اجتماعی کودک می نگرد. این پژوهش در نهایت می کوشد با تبیین اشتراک ها و تفاوت های رویکردی، راهکارهای نوینی برای بهره گیری همزمان از ظرفیت های روان شناسی اجتماعی و منابع دینی در تربیت اجتماعی کودک اراِئه دهد.