نیلوفر رضوی

الگوواره باغ ایرانی نقشی ویژه و انکارناپذیر برای دیوار پیرامونیش رقم زده است. در ضرورت حفظ این جزء و نقش آن در اصالت تاریخی این میراث تردیدی نیست. با این همه برای تحلیل و تفسیر نقش دیوار باغ در حیات شهری و بازپرداخت و عرضه باغ ایرانی به مثابه یک عرصه عمومی، استدلالی قابل قبول وجود ندارد. متن حاضر به بازنگری نقش دیوار در برداشت مخاطب امروزین از کیفیت این محیط محصور می پردازد. بررسی تأثیر دیوار در ارزیابی هیجانی محیط معلوم می کند مشاهده علمی، هم راستا با مداقه شاعرانه، دیوار باغ را دلیل خلق حریم امن در باغ می داند. مفهوم حریم امن، فارغ از توجیه تاریخی، نقشی نوین در فراهم سازی مقدمات تمرکز و خیال انگیزی دارد که در حیات پرتنش شهروند معاصر، ارزشی بی بدیل است.

مطالعه خرد تاریخی معطوف به رابطه انسان و زیست بوم، اهمیتی بنیادین در فهم شیوه های پایدار استقرار انسان در بستر طبیعی در گذشته دارد. پژوهش حاضر، به معرفی ویژگی های این خرد و چگونگی مطالعه آن در چارچوب مفهومی «خرد بوم گرا» با اتکا به مفاهیم دو حوزه پژوهشی «دانش بوم شناسانه سنتی» و «خرد بوم شناسانه» پرداخته، و در ادامه به سراغ تبیین نسبت انسان و زیست بوم در «آبادانی»، مفهوم پرتکرار در متون ایران باستان و سده های نخست اسلامی رفته است. این مقاله بر آن است که نشان دهد، آبادانی، در تمدن اکولوژیک ایران باستان، وجهی از چارچوب خرد بوم گرا و توسط آن قابل بررسی و تحلیل است. راهبرد پژوهش، با رویکردی میان رشته ای، تحلیل محتوایی متون است. نتایج نشان داد، آبادانی در چهار ویژگی کل نگری، مشاهده گری دقیق، عمل محوری و ارزش محوری در چارچوب خرد بوم گرا قابل تحلیل و تبیین است و آن را در سه سطح جهان بینی، تعامل و دانش در سیاق ایران باستان می توان مورد بررسی قرار داد. این مقاله با رویکردی میان رشته ای، در تلاقی معماری منظر، تاریخ و بوم شناسی، می تواند در راستای چارچوب بندی مفهومی مؤلفه های تمدن اکولوژیک در ایران باستان به کار گرفته شود.