ارزیابی پیامدهای توسعه بخشی از منظر ساختار و اقتضائات درونی برنامه های توسعه ای (مطالعه موردی: کمپ B در بندر امام خمینی (ره)) (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
در دهه های اخیر، مفهوم توسعه به یکی از ارکان اصلی سیاست گذاری شهری و منطقه ای بدل شده و اغلب با هدف بهبود کیفیت زندگی، کاهش نابرابری های فضایی و ارتقای زیرساخت ها در مناطق کمتر برخوردار مطرح شده است. با این حال، نتایج حاصل از اجرای برنامه های توسعه ای در بسیاری از مناطق، به ویژه سکونتگاه های حاشیه ای، نشان از شکاف عمیق میان اهداف اعلام شده و پیامدهای واقعی دارد. پژوهش حاضر با رویکردی انتقادی، به واکاوی ساختار مفهومی و منطق درونی برنامه های توسعه در ایران می پردازد و تجربه زیسته ی محله کمپ B در بندر امام خمینی (ره) را به عنوان نمونه ای از بازتاب این ساختارها بررسی می کند. این مطالعه با بهره گیری از روش کیفی و مطالعه موردی تفسیرگرایانه، از ترکیب تحلیل اسنادی برنامه های رسمی توسعه و مشاهده میدانی در کمپ B استفاده کرده است. در مرحله نخست، مجموعه ای از مؤلفه ها که نشانگر ضعف های ساختاری و مفهومی در برنامه ها هستند از جمله فقدان انسجام راهبردی، عدم انعطاف پذیری، مشارکت ناپذیری اجتماعی، غیبت عدالت فضایی و اجتماعی، ضعف نهادی و سیاستی، اقتصادگرایی افراطی و کم توجهی به خدمات انسانی و زیرساخت های پایه استخراج شدند و سپس، با وضعیت زیستی و اجتماعی محله تطبیق داده شدند. یافته ها حاکی از آن است که بحران های پایدار در کمپ B نه تنها نتیجه ضعف های اجرایی، بلکه بازتاب مستقیم همان مؤلفه هایی است که در ذات و منطق برنامه های توسعه ای نهادینه شده اند. در واقع، پژوهش نشان می دهد که شکست در این نمونه، بازتابی از یک قاعده فراگیر است که از درون ساختار برنامه ها تغذیه می شود. از این رو، تنها با بازنگری در بنیان های مفهومی و گذار از رویکردهای بالا به پایین به سمت برنامه ریزی زمینه محور، مشارکتی و عدالت محور، می توان به توسعه ای انسانی و پایدار امیدوار بود.Assessing the Developmental Outcomes from the Perspective of the Structure and Internal Logic of Development Programs (Case Study: Camp B in Bandar Imam Khomeini)
In recent decades, the concept of development has become one of the main pillars of urban and regional policymaking, often pursued with the aim of improving quality of life, reducing spatial inequalities, and enhancing infrastructure in underprivileged areas. However, the outcomes of development programs in many regions-particularly in marginalized settlements-reveal a deep gap between declared objectives and actual consequences. This study adopts a critical approach to analyze the conceptual structure and internal logic of development programs in Iran, using the lived experience of the Camp B neighborhood in Bandar Imam Khomeini as a reflection of these structures. Employing a qualitative, interpretive case study methodology, the research draws on a combination of document analysis of official development plans and field observations in Camp B. In the first stage, a set of components indicating structural and conceptual weaknesses in the programs were identified-including lack of strategic coherence, inflexibility, lack of social participation, absence of spatial and social justice, institutional and policy shortcomings, excessive economism, and insufficient attention to human services and basic infrastructure. These components were then examined in relation to the lived and social conditions of the neighborhood. The findings suggest that the persistent crises in Camp B are not merely the result of implementation failures but are direct reflections of the very elements embedded in the essence and logic of the development programs themselves. In fact, the study reveals that the failure observed in this case is a manifestation of a broader systemic pattern fueled by the internal structure of the programs. Therefore, only through a fundamental revision of conceptual foundations-and a shift from top-down approaches toward context-based, participatory, and justice-oriented planning-can one hope for humane and sustainable development.
تبلیغات
