تأثیر قوانین و برنامه های توسعه بر شهر و بندر امام خمینی، از قاجار تاکنون (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
بیان مسئله: این مقاله با تحلیل تطبیقی بیست سند ملی، منطقه ای و ناحیه ای مرتبط با توسعه بندر امام خمینی در استان خوزستان، به بررسی گسست های ساختاری و مقیاسی در نظام سیاست گذاری توسعه بندر و شهر همجوار آن می پردازد. یافته ها نشان می دهند که اسناد ملی عمدتاً با نگاهی کلان نگر و بر پایه منافع فراملی، بندر امام را به مثابه زیرساختی راهبردی در شبکه حمل ونقل و اقتصاد بین الملل تعریف کرده اند. در حالی که نقش و نیازهای جامعه محلی به ویژه شهر سربندر در این چارچوب نادیده گرفته شده است. اسناد منطقه ای نیز از الگوی توسعه بالا به پایین تبعیت کرده و فاقد توجه به واقعیت های زیستی مردم منطقه هستند. در سطح ناحیه ای، سیاست گذاری ها عمدتاً منفک از فرآیند بندری بوده و به گسست عملکردی-فضایی میان شهر و بندر دامن زده اند. تحلیل ساختار فضایی سربندر نشان می دهد که این شهر نه به عنوان یک شهر بندری، بلکه به عنوان حاشیه ای تابع و کارگری برای بندر شکل گرفته است. رشد عملکردی بندر در مقیاس ملی و بین المللی، هم زمان با حاشیه نشینی و محرومیت شهر، نوعی تعارض توسعه ای میان دو پلان فضایی هم جوار را رقم زده است. سؤال پژوهش: در چارچوب تضادهای مقیاسی که برای توسعه شهر و بندر مطرح شده، چگونه می توان نقش واقعی شهر سربندر را در الگوی توسعه بندر بازتعریف کرد؟ نتیجه: مقاله نتیجه می گیرد که تداوم این الگوی توسعه یافتگی نامتوازن، بدون بازنگری بنیادین در سیاست های فضایی، سازوکار نهادی و مشارکت پذیری محلی، نه تنها بر نابرابری های منطقه ای خواهد افزود، بلکه ظرفیت های بومی را در حاشیه نگاه خواهد داشت. بر این اساس، تحقق عدالت فضایی و انسجام نهادی در توسعه بندر، ضرورتی راهبردی تلقی می شود.The Impact of Development Laws and Policies on Imam Khomeini Port and Its Adjacent City from the Qajar Era to the Present
Problem Statement: This article presents a comparative analysis of twenty national, regional, and subregional planning documents related to the development of Imam Khomeini Port in Khuzestan Province, Iran. It investigates the structural and scalar disjunctions within the policymaking framework governing the development of the port and its adjacent urban area. The findings reveal that national-level policies predominantly adopt a macro-scale, supra-local perspective, framing the port as a strategic infrastructure within international transport and economic networks-while disregarding the role and needs of the local community, particularly the city of Sarbandar. Regional documents follow a top-down development model and remain detached from the socio-spatial realities of local populations. At the subregional level, urban policies are mostly disconnected from port-related processes, further exacerbating functional and spatial fragmentation between the city and the port.
Spatial analysis of Sarbandar demonstrates that it has not evolved as a coherent port city but rather as a dependent, peripheral settlement primarily serving as a residential base for port workers. While the port has experienced significant national and international growth, the city has faced marginalization and socio-economic deprivation-creating a stark developmental disparity between two adjacent spatial systems.
Research Question: Given the scalar tensions in the development trajectories of the port and the city, how can the role of Sarbandar be redefined within an integrated port development framework?
Conclusion:The article concludes that continuing this disjointed development model-without a fundamental revision of spatial policies, institutional mechanisms, and community engagement-will not only deepen regional inequalities but also further marginalize local capacities. Achieving spatial justice and institutional coherence is therefore identified as a strategic necessity for sustainable port development.
تبلیغات
