تحلیل انتقادی گفتمان مناجات های مصیبت نامه عطار برمبنای روش فرکلاف (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
مصیبت نامه از مهم ترین مثنوی های عطار در حوزه ادبیات عرفانی است که مناجات های شاعر با معبود جذابیتی ویژه به آن بخشیده است. شاعر ازطریق ساختار گفتمان هایی که ترس، ملامت و صمیمیت را بازنمایی می کند، اندیشه های اجتماعی و اخلاقی خود را بیان می کند. در این پژوهش، به شیوه توصیفی-تحلیلی، ابعاد گفتمانی مناجات های مصیبت نامه عطار و چگونگی تبیین و تفسیر مناسبات اجتماعی و روابط قدرت در این متن براساس انگاره فرکلاف مطالعه می شود. انواع مناجات های عطار در مصیبت نامه براساس این رویکرد شامل سه شاخه مناجات خوف آمیز، صمیمانه، و ملامت آمیز است که در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین بررسی شده است. در سطح توصیف، ویژگی های واژگان، ساختار جملات و دستورزبان بیان کننده تجربه اجتماعی شاعر است و خفقان و التهاب اجتماعی قرن هفتم هجری در خراسان را بازگو می کند. در سطح تفسیر، تمرکز شاعر بر توصیف عمده صفات خداوند است که از تسلیم محض بنده دربرابر خداوند حکایت دارد و تسلط اندیشه جبرگرایی اشعریان بر اجتماع شاعر را تأیید می کند. در سطح تبیین، ردّپای نظام درباری و تمایل شاعر به پاک سازی فضای عصر را مشاهده می کنیم؛ فضایی که در آن آشوب های اجتماعی، مذهبی و عقیدتی رسوب کرده و دنیاگرایی و منفعت طلبی رونق گرفته است. بازنمایی نظام حاکمیتی جامعه و آرمان جویی شاعر برای ایجاد صلح و دوستی از دیگر یافته ها است.A Critical Discourse Analysis of the Supplications in Attar’s Mosibatnāma Based on Fairclough’s Model
Mosibatnāma (book of afflictions) is one of Attar’s most significant masnavi (rhyming couplet) poems in the realm of mystical literature, wherein the poet’s supplications to the Divine have endowed it with a unique charm. The structure of these supplications—with dimensions of fear, intimacy, and reproach—assists the poet in articulating social and ethical ideas. In this study, using a descriptive-analytical method, the discursive dimensions of the supplications in Attar’s Mosibatnāma and the way social and power relations are articulated and interpreted in the text are examined through Fairclough’s model. According to this approach, Attar’s supplications in Mosibatnāma fall into three categories—fearful, intimate, and reproachful—each analyzed at three levels: description, interpretation, and explication. At the descriptive level, lexical features, sentence structures, and grammatical patterns reflect the poet’s social experience and convey the social anxiety and turmoil of Khorasan in the 7th century AH. At the interpretive level, the poet’s focus on describing God’s essential attributes conveys submission of the servant before the Divine, confirming the dominance of Ash’ari determinist thought within the poet’s social environment. At the explicative level, we observe the traces of courtly authority and the poet’s desire to purify the spiritual atmosphere of his era, an atmosphere in which social, religious, and doctrinal chaos have accumulated and materialism and self-interest have flourished. Other findings include the poet’s representation of the society’s governing system alongside his idealistic aspiration for peace and friendship.
تبلیغات
