مقایسه اثربخشی آموزش کیفیت دایره زمان (QCT) با آموزش ذهن آگاهی بر هوش هیجانی دانش آموزان در محیط آموزشی کودکان ابتدایی (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
هوش هیجانی که در ادبیات علمی به عنوان ظرفیت ادراک، فهم و تنظیم مؤثر هیجانات تعریف می شود، یکی از شایستگی های بنیادین و تعیین کننده در سازگاری روان شناختی و پیشرفت تحصیلی به شمار می آید. با این وجود، در نظام های آموزشی که موفقیت را صرفاً بر مبنای معیارهای شناختی می سنجند، نظیر نظام آموزشی ایران، پرورش مهارت های اجتماعی–هیجانی همچنان در جایگاه حاشیه ای قرار دارد. پژوهش حاضر با هدف مقایسه ی اثربخشی دو مداخله ی نظری مبنا و درعین حال مکمل (یعنی کیفیت دایره زمان (QCT) و آموزش ذهن آگاهی) بر ارتقاء هوش هیجانی دانش آموزان دوره ی دبستان طراحی و اجرا شد. روش تحقیق به کارگرفته شده، یک طرح شبه آزمایشی با ساختار پیش آزمون-پس آزمون-پیگیری و شامل گروه کنترل بود. در این راستا، نمونه ای متشکل از ۴۵ دانش آموز دختر در محدوده ی سنی ۱۰ تا ۱۲ سال، به صورت تصادفی در سه گروه: (۱) آموزش ذهن آگاهی، (۲) زمان دایره ی کیفیت (QCT) و (۳) گروه کنترل بدون مداخله گمارده شدند. ابزار سنجش برای اندازه گیری هوش هیجانی، مقیاس هوش هیجانی شرینگ (نسخه ی ایرانی) بود. هر دو پروتکل مداخله در قالب ۱۰ تا ۱۲ جلسه ی هفتگی به شرکت کنندگان ارائه شد. داده های کمی نهایی با استفاده از تحلیل واریانس با اندازه گیری های مکرر در نرم افزار آماری SPSS-24 مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج آماری به وضوح تأثیر معناداری را نشان دادند: اثر اصلی زمان معنادار بود (F(2,42)=35.18, p<.001, η²=.46) و مهم تر آنکه تعامل زمان * گروه نیز به وضوح معنادار بود (F(4,42)=9.83, p<.001, η²=.31)؛ این یافته ها بیانگر آن است که در مقایسه با گروه کنترل، هوش هیجانی در هر دو گروه مداخله، بهبود چشمگیر و پایداری را تجربه کرده است. این نتایج به طور مؤکد، این گزاره ی نظری را تأیید می کنند که هوش هیجانی یک سازه ی پویا و ذاتاً آموزش پذیر است و هر دو مسیر یادگیری (مسیر درون فردی (مبتنی بر ذهن آگاهی) و مسیر میان فردی (مبتنی بر QCT)) می توانند به صورت مؤثر شایستگی هیجانی را ارتقا دهند. در نهایت، این مطالعه بر ضرورت حیاتی گنجاندن آموزش هیجانی بومی سازی شده و حساس به فرهنگ در ساختار نظام آموزشی ایران تأکید می ورزد؛ رویکردی که می تواند به تسهیل رشد سازگارانه و تقویت تاب آوری روان شناختی دانش آموزان در بلندمدت منجر شود.متن
Comparing the Effectiveness of Quality Circle Time (QCT) Training versus Mindfulness Training on the Emotional Intelligence of Elementary School Students in the Educational Setting
Emotional intelligence ( the ability to perceive, understand, and regulate emotions) constitutes a foundational competence for psychological adjustment and academic success. Yet, in achievement-oriented educational systems such as Iran’s, the cultivation of socio-emotional skills remains marginal. This study aimed to compare the effectiveness of two theoretically distinct but complementary interventions (Quality Circle Time (QCT) and mindfulness training) on the EI of elementary school students. Adopting a quasi-experimental design with pretest–posttest–follow-up and control group, ۴۵ female students (ages ۱۰–۱۲) were randomly assigned to a QCT group, a mindfulness group, or a no-intervention control. EI was measured using the Schering Emotional Intelligence Scale (Iranian version). Both interventions were implemented over ۱۰–۱۲ weekly sessions, and data were analyzed via mixed ANOVA using SPSS-۲۴. Results revealed significant main effects of time (F(۲,۴۲)=۳۵.۱۸, p<.۰۰۱, η²=.۴۶) and a significant time × group interaction (F(۴,۴۲)=۹.۸۳, p<.۰۰۱, η²=.۳۱), indicating substantial and sustained improvements in EI for both intervention groups compared to the control. These findings affirm that EI is a malleable, educable construct and that both intrapersonal (mindfulness-based) and interpersonal (QCT-based) learning pathways effectively enhance emotional competence. The study underscores the necessity of embedding culturally responsive emotional education within Iranian schools to foster adaptive development and psychological resilience. The findings indicated that both Quality Circle Time (QCT) training and mindfulness training are effective on the emotional intelligence of primary school students, with QCT training demonstrating greater effectiveness. This research can be beneficial for policymaking and developing programs and interventions based on Quality Circle Time (QCT) and mindfulness training to enhance the emotional intelligence of primary school students in Tehran.
تبلیغات
