تبیین نظری دشواره مشروطه سازی قدرت سیاسی در ایران معاصر (مقاله علمی وزارت علوم)
درجه علمی: نشریه علمی (وزارت علوم)
آرشیو
چکیده
ایرانیان، در شکل دهی به نظام حقوقی سیاسی مدرن، تلاش های زیادی انجام دادند تا قدرت را محدود و قانونی سازند؛ اما در مشروطه سازی با شکست مواجه بوده اند. با وقوع انقلاب مشروطه و تدوین قانون اساسی و تشکیل مجلس شورای ملی و تحدید قدرت پادشاه، چنین انتظار می رفت که دولت و حکومت در ایران «کنستیتوسیونل» گردد؛ ولی آشوب ناشی از انقلاب باعث تعلیق مشروطیت شد. با روی کار آمدن رضاخان و فرونشستن هرج ومرج در ولایات و ایجاد نظم مبتنی بر مطلقه گرایی نیز، دشواره بنیادین مشروطه سازی قدرت همچنان لاینحل ماند. سؤال تحقیق بدین ترتیب صورت بندی می شود که چرا فرآیند مشروطه سازی قدرت سیاسی (محدود و مشروط ساختن آن) در ایران معاصر، علی رغم تلاش های اولیه مانند انقلاب مشروطه و تدوین قانون اساسی، با شکست مواجه شد و به تعلیق انجامید؟ هدف این پژوهش واکاوی علل تعلیق مشروطیت و تداوم استثنا در تاریخ سیاسی ایران معاصر، از پایان دوره قاجار تا عصر پهلوی اول، با استفاده از دستگاه مفهومی «استثنا و تعلیق» است. فرضیه پژوهش بدین ترتیب صورت بندی می شود که سازه های درونی مفهوم «تعلیق» و دستگاه مفهومی «وضعیت استثنا» می تواند پاسخ گوی تئوریک مناسبی برای مسئله امتناع مشروطه سازی قدرت سیاسی در ایران باشد. یافته های پژوهش حاضر نشان می دهد که تعارض ذاتی بین دو وضعیت «آشوب» (هرج ومرج پساانقلابی) و «مطلقه گرایی» (نظم استبدادی) در ایران معاصر، منجر به تعلیق مداوم مشروطیت و چیرگی وضعیت استثنا (حکومت فراقانونی/مطلقه) گردید. تحلیل علّی وقایع دوره پایانی قاجار و پهلوی اول، با به کارگیری چارچوب نظری وضعیت استثنا، تبیین کننده ناتوانی پایدار در نهادینه سازی حکومت قانون و محدودیت دائم قدرت سیاسی است.A Theoretical Explanation of the Problem of Constitutionalizing Political Power in Contemporary Iran
Iranians made considerable efforts to establish a modern legal-political system and limit and legalize power. However, they failed at constitutionalizing power. Following the Constitutional Revolution, the drafting of a Constitution, the foundation of the “ Majlis-i Shūrā-yi Millī ” (National Consultative Assembly), and the restraining of the King’s power, many anticipated the emergence of a “constitutional” state and government in Iran. Yet, the chaos resulting from the revolution led to the suspension of constitutionalism. Despite Reza Khan’s rise to power, the restoration of order in provinces, and the establishment of order based on absolutism, the fundamental problem of constitutionalizing power remained unsolved. Therefore, the present study poses the research question as follows: Why did the process of constitutionalizing political power (i.e., limiting and conditioning authority) failed and led to suspension in contemporary Iran, despite early efforts like the Constitutional Revolution and the drafting of the Constitution? The study aims at investigating the reasons behind the suspension of Constitutionalism and the persistence of exception in the political history of contemporary Iran, spanning from the end of the Qājār era to the first Pahlavī era. In doing so, the study employs the conceptual framework of “exception and suspension”. The research hypothesis is formulated as this: The internal structures of the concept of “suspension” and the conceptual framework of “state of exception” can provide a suitable theoretical answer to the problem of rejecting the constitutionalizing of political power in Iran. Findings show that the inherent conflict between the two states of “chaos” (post-revolution turmoil) and “absolutism” (authoritarian order) in contemporary Iran has led to the persistent suspension of Constitutionalism and the dominance of the “exception” state (extralegal or absolute government). A causal analysis of late Qājār and first Pahlavī era using the theoretical framework of “state of exception” explains an enduring failure to institutionalize law and achieve lasting constraints on political power.
تبلیغات
