درس هایی از مکتب اسلام

نشانه‏هاى خدا در قرآن (6) آفرینش آسمانها و زمین نشانه قدرت و عظمت‏خدا

دریافت فایل ارجاع: RIS (پژوهیار، EndNote ، ProCite ، Reference Manager) | BibTex

چکیده

متن

آفرینش و برپائى اینهمه کهکشانها و کرات بى‏شمار با آن منابع بى‏پایانش براى بشر، بدون ستون و پایه، کار غیر خدا نمى‏تواند باشد .
در ادامه بحث پیرامون «نشانه‏هاى خدا در قرآن‏» ، در شماره گذشته، به مساله «معیار انتخاب همسر» و «موانع ازدواج‏» پرداختیم و اینک بررسى آیاتى که خداوند آنها را از نشانه‏هاى عظمت و قدرت خود معرفى کرده، مى‏پردازیم:
یکى از آیاتى که در آنها از نشانه‏هاى خدا بحث‏شده، آیه بیست و دوم سوره روم است که اشاره به خلقت آسمانها و زمین و اختلاف زبانها و رنگهاى گوناگون انسانهاست . و به عبارت دیگر آیه‏اى که هم اشاره به نشانه‏هاى آفاقى و هم به نشانه‏هاى انفسى مى‏کند و مى‏فرماید:
«و من آیاته خلق السموات و الارض و اختلاف السنتکم و الوانکم ان فی ذلک لآیات للعالمین‏» (1) .
«از نشانه‏هاى خدا آفرینش آسمانها و زمین و تفاوت زبانها و رنگهاى شماست . در این، نشانه‏هائى است‏براى عالمان‏» .
آسمانى که با آنهمه کرات و منظومه‏ها و کهکشان‏هایش که فکر بشر از درک عظمت آنها عاجز است، و هرقدر علم پیشرفت مى‏کند، نکات تازه‏اى براى بشر کشف مى‏شود و پى به عظمت آن مى‏برد، از نشانه‏هاى بارز خداى جهان آفرین است .
«روزى بود که انسان با چشم غیر مسلح شمارش ستارگان را به پنج‏یا شش هزار مى‏رساند ولى با به وجود آمدن تلسکوپهاى قوى و با عظمت، شمارش تعداد ستارگان آسمان رو به فزونى نهاد تا جائى که امروزه کهکشان ما که یکى از کهکشانهاى بى‏شمار آسمان است، مى‏گویند بیش از یکصد میلیون ستاره دارد که خورشید ما با عظمت‏خیره‏کننده‏اش یکى از ستارگان متوسط آن به شمار مى‏آید و غیر از خدا هیچ‏کس از تعداد آنها خبر ندارد» (2) .
همچنین هر قدر علوم طبیعى، زمین‏شناسى، گیاه‏شناسى و ... پیشرفت مى‏کند، کشفیات تازه‏اى درباره آفرینش زمین به دست مى‏آید که هرکدام آیت و نشانه‏اى از نشانه‏هاى عظمت و قدرت خداست .
هدف از آفرینش آسمانها و زمین چیست؟
آیا مى‏شود گفت آفرینش آسمانها و زمین با آنهمه کهکشانها و اقمار متعدد و بى‏شمارى که دارند، به‏طور اتفاقى به وجود آمده‏اند؟ یا بیهوده خلق شده‏اند؟ . که چنین چیزى را هیچ عقلى باور نمى‏کند چرا که کار بیهوده از حکیمى مطلق مانند خداوند بزرگ صادر نمى‏شود . پس خلقت اینهمه کهکشانها هدفى را دنبال مى‏کند که خود خلاق عالم در آیات متعددى اشاره به هدف از آفرینش آنان مى‏نماید که از جمله آنها هدف از خلقت ماه و خورشید که هرکدام جزئى از اجزاى کهکشانهاى آسمانها مى‏باشند .
حرکت ماه و خورشید امر ساده و آسانى نیست زیرا آفتاب در طلوع خود کارها را از دو جهت‏شروع مى‏کند: از جهتى موجودات زنده را در هوا و دریا به حرکت درمى‏آورد و از جهتى با نور خود پرندگان و چرندگان و سایر جانداران را به راه انداخته و براثر حرارت آن، زمین براى حیات و زندگى آماده مى‏شود . و اگر از دیدگاه یک دانشمند طبیعى بنگریم تمامى جزر و مد دریاها و رودخانه‏ها را منتسب به آن مى‏دانند و عمل اختلاط آب و هوا و خاک را فراهم مى‏نماید .
و اگر از نظر یک حسابگر نگاه کنیم، براى حفظ اوقات و نوع حسابهاى بشر مادى بهترین ساعت کوک‏شده آسمانى است که براى همه دنیا و به جاى عقربه ساعت‏حرکات آن را به خود مى‏گیرد که اهل هر لغت و زبانى مى‏تواند بخواند چنانکه خداوند متعال مى‏فرماید:
«هو الذی جعل الشمس ضیاء و القمر نورا و قدره منازل لتعلموا عدد السنین و الحساب ...» (3) .
«اوست که خورشید را روشنائى و ماه را نور قرار داد، و براى آن منزلگاههایى مقدر کرد تا عدد سالها و حساب [کارها] را بدانید خداوند این را جز به حق، نیافریده است ...» .
و همچنین در آیه بعدى مى‏فرماید:
«مسلما در آمد و شد شب و روز و آنچه خداوند در آسمانها و زمین آفریده، نشانه‏هائى است‏براى آنها که پرهیزکارند . .» (4) .
مى‏دانیم که آمار و ارقام و حساب و تاریخ روز و ماه و سال چه اهمیتى در زندگى بشر دارد چرا که بشر براى قراردادها و فعالیت‏هاى اجتماعى، سیاسى، تجارى و اقتصادى و کشاورزى و سایر امور زندگى نیاز به نظم دارد . و این نظم نعمتى براى بشر از طرف پروردگار است . اهمیت این نعمت وقتى روشن مى‏شود که زندگى را بدون آن بررسى نمائیم مثلا فکر کنیم که اگر خورشید شبها هم مى‏تابید، همه‏چیز در اثر گرماى حاصل از آن ذوب مى‏شد و یا اصلا نمى‏تابید همه‏چیز یخ مى‏زد و ... .
همچنین مى‏شود گفت ماه، یک تقویم طبیعى است که حتى بى‏سوادان هم از آن استفاده مى‏نمایند (چنانکه مى‏بینیم احکام شرعى هم با ماه‏هاى قمرى قابل اجرا است) در صورتى که از تقویم‏هاى ساخته و نوشته بشر فقط کسانى استفاده مى‏نمایند که سواد داشته باشند .
امام زین‏العابدین على بن الحسین علیه السلام هنگام نگاه کردن به ماه مى‏فرمود:
«ایها الخلق المطیع الدائب السریع، المتردد فی منازل التقدیر، المتصرف فی فلک‏التدبیر، آمنت‏بمن نور بک الظلم، و اوضح بک البهم، و جعلک آیة من آیات ملکه، و علامة من علامات سلطانه ... .» (5) .
«اى موجود فرمانبردار، اى دونده سریع، اى گردش کننده درگذرگاه تقدیر، اى تصرف کننده در فلک و چرخى که جاى تدبیر و نظم امور است، ایمان آوردم به آنکس که از فروغ تو تیرگیها را روشن ساخت و در سایه تو غبار ابهام را از کوه و دشت‏بزدود و تو را نشانه‏اى از نشانه‏هاى محکم خویش قرار داد و علامتى از علامتهاى قدرت و سلطنت‏خود معرفى کرد . .» .
البته اینها نمونه‏هائى از کهکشانها و اجزاى بى‏شمار آسمان و زمین بود که به عنوان مثال آورده شد . و گرنه نعمتهاى خداوندى قابل شمارش نیست و مرغ فکر بشر از پرواز به آسمان آنها عاجز است زیرا که بشر ناقص نمى‏تواند نعمتها و نشانه‏هاى خداى کامل را بیان کند .
قیام آسمان و زمین به فرمان خدا
جالب این است که خداوند متعال یکى از نشانه‏هاى قدرت خود را در آیه بیست و پنجم سوره روم; قیام و برپائى آسمانها و زمین به امر خود مى‏داند و متذکر مى‏شود که قیام آسمانها و زمین بدون پایه و تکیه‏گاهى، به امر او مستقر و پابرجا هستند چرا که مى‏دانیم براى ساختن یک ساختمان یا پروژه معمولى چه ستونها و پایه‏هاى محکم آهنى و یا بتونى لازم است تا آن بنا سرپا بایستد که اگر آن پایه‏ها نباشد، اصلا امکان سرپا ایستادن بنا نیست چنانکه خالق قادر مى‏فرماید:
«و من آیاته ان تقوم السماء و الارض بامره ثم اذا دعاکم دعوة من الارض اذا انتم تخرجون‏» (6) .
«از آیات او این است که آسمان و زمین به فرمان او برپاست . سپس هنگامى که شما را [در قیامت] از زمین فرا مى‏خواند، ناگهان همه خارج مى‏شوید» .
«تعبیر به «قیام‏» تعبیر لطیفى است که از حالات انسان گرفته شده، چرا که بهترین حالات انسان براى ادامه فعالیتها حالت قیام (ایستاده) است که در این حال قادر به انجام همه حوائج‏خود مى‏باشد و به اطرافش تسلط کامل دارد .
و تعبیر «امر» اشاره به نهایت قدرت خداست که براى ادامه حیات و نظم این جهان پهناور تنها یک فرمان او کافى است‏» (7) .
مسلم است که آسمانها و زمین به این پهناورى و عظمت، میلیونها سال است که هرکدام با نظم خاصى به گردش خود ادامه مى‏دهند و اختلالى به وجود نیامده، خالق توانائى چون خداوند دارد . و برپائى اینهمه کرات و کهکشانها بدون ستون و پایه کار غیر خدا نمى‏تواند باشد .
جالبتر این که این نظم و ترتیب آسمانها و زمین علاوه بر منافع بى‏شمارى که براى بشر دارد، پیامى هم دارد و آن این که انسانها هم باید در تمام کارهاى خود نظم داشته باشند . حتى در خواب و خوراک و زندگى خصوصى و مشترک زیرا بدون اقامه دلیل و برهان این مساله براى همگان تجربتا ثابت‏شده است کسانى که در کارها و زندگى روزمره خود نظم دارند، موفق هستند .
پى‏نوشت:
1) روم: 22 .
2) تفسیر نمونه، ج‏16، ص 393 - 394 ذیل آیه .
3) یونس: 5 .
4) یونس، 6 .
5) صحیفه سجادیه، دعاى 43 .
6) روم: 25 .
7) تفسیر نمونه، ج‏16، ص 402، ذیل آیه .

تبلیغات

بنر سوم
پنجمین همایش ملی زبان شناسی رایانشی
همایش مطالعات قرآنی و اندیشه های شهید مطهری
بنر اول

آرشیو

آرشیو شماره ها:
۳۴۰