فناوری وب

هستی‌شناسی روشی برای سازماندهی دانش است که با تعریف مفاهیم و روابط، چارچوبی منسجم ایجاد می‌کند. در حوزه کسب‌وکارهای الکترونیک فارسی، نبودِ چارچوبی بومی برای مدیریت و یکپارچه‌سازی داده‌ها چالش مهمی به‌شمار می‌رود. این پژوهش در پاسخ به این مسئله با هدف طراحی و توسعه هستی‌شناسی به ‌زبان OWL متمرکز بر پردازش زبان فارسی انجام شده است. مدل مفهومی شامل سلسله‌مراتب کلاس‌ها، روابط معنایی و ارزیابی دقت آن‌ها طراحی گردید. هستی‌شناسیِ پیشنهادی می‌تواند با بهبود مدیریت دانش و تسهیل تصمیم‌گیری، عملکرد کسب‌وکارهای الکترونیک را ارتقا دهد. این پژوهش با رویکرد کاربردی و با استفاده از روش تحلیل حوزه انجام شد. برای طراحی هستی‌شناسی حوزه کسب‌‌وکارهای الکترونیک، ابتدا مفاهیم کلیدی از منابع غیرساختاریافته فارسی با روش هم‌رخدادی واژگان و تکنیک C-value استخراج شد. روابط سلسله‌مراتبی با نظرسنجی دلفی از 10 خبره تأیید گردید. سپس، مدل مفهومی در نرم‌افزار «پروتژه» پیاده‌سازی و با زبان OWL استانداردسازی شد و در مرحله ارزیابی نهایی برای میزان دقت و اعتبار هستی‌شناسی در تأیید سه نوع روابط معنایی نیز از نظرات خبرگان با استفاده از آمار توصیفی استفاده شد. در این پژوهش با تحلیل محتوای غیرساختاریافته متون و مشارکت خبرگان، 141 مفهوم در قالب 5 کلاس اصلی و 136 زیرکلاس شناسایی شد. همچنین، 406 ویژگی داده‌ای در 17 نوع داده و 34 رابطه شیئی تعریف گردید. روابط معنایی در سه دسته داده‌ای، شیئی و تفسیری طبقه‌بندی شدند که ویژگی‌های تابعی، متقارن و متعدی را پوشش می‌دادند. ارزیابی مدل نشان داد که میانگین دقت روابط معنایی 1/83 درصد است. روابط شیئی بالاترین (1/85 درصد) و روابط داده‌ای پایین‌ترین (1/75 درصد) دقت را داشتند. نتایج پژوهش بیانگر انسجام ساختاری مدل و اثربخشی ترکیب تحلیل محتوای فارسی با نظر خبرگان است. هستی‌شناسی طراحی‌شده بستر مناسبی برای استانداردسازی و سازماندهی دانش در حوزه کسب‌‌وکارهای الکترونیک فراهم می‌آوَرد. از محدودیت‌ها می‌توان به ضعف روابط داده‌ای و کمبود نمونه‌های عملیاتی اشاره کرد. دستاورد اصلی پژوهش، ایجاد چارچوبی برای استنتاج منطقی در وب معنایی فارسی و ارائه ابزاری نوین برای پژوهشگران و شرکت‌های نوپاست. نوآوری این مطالعه نیز در تمرکز ویژه بر پردازش زبان فارسی و طراحی مدلی بومی است؛ رویکردی که کمتر در تحقیقات پیشین مورد توجه قرار گرفته است.