تصدق یهودی - مسیحی

وقف در سنت اسلامی نه نهادی حقوقی، که تجلی کنش قدسی انسان در نسبت با مالکیت و معناست؛ کنشی که بر نگرش توحیدی به هستی استوار است و غایت آن تحقق قرب الهی از رهگذر تداوم نفع عمومی و بقای معنوی عمل است. در برابر آن، نظام های امانی در غرب مدرن بر بنیاد عقلانیت حقوقی و انسان محور شکل گرفته اند و غایت خود را در نظم اجتماعی و کارکرد اقتصادی خیر می جویند. در میانه این دو افق، سنت های تصدّق در یهودیت و مسیحیت مسیر انتقال معنا از امر قدسی به امر اجتماعی را نشان می دهند؛ حال آنکه در آیین هندو، نهادهای دانه و برهمادیه، هرچند با وقف شباهت دارند، هدفشان نه بقای نیت عبادی، که رهایی از چرخه کارما و وصول به موکشاست. پژوهش حاضر با روش فلسفی–تحلیلی و رویکرد تطبیقی انجام شده است و در چارچوب تحلیل غایت شناختی تطبیقی، تفاوت بنیادین وقف اسلامی را با نظام های امانی غربی و اعطای مقدس هندو آشکار می کند. در وقف اسلامی، غایت در نسبت وجودی انسان با خدا معنا می یابد، در حالی که در سنت های دیگر، غایت به عقل خودبنیاد، خیر عرفی یا رستگاری فردی محدود می شود. مقاله دو تلقی متقابل از نسبت انسان، مالکیت و خیر را تبیین می کند: یکی قدسی و عبادی، و دیگری انسان محور و کارکردگرایانه.