احسان حسانی

روش شناسی در علوم مختلف باعث سازماندهی هر چه بیشتر مباحث علم و نیز کمک به توسعه و پویایی مسائل آن می گردد. علی رغم کاربرد و نقش بی بدیل قواعد فقهیه در علم فقه، علم اصول و به تبع آن در دانش حقوق، اما روش و سازوکاری مشخص برای قاعده انگاری در فقه ارائه نگردیده است. بنابراین، هدف این پژوهش، روش شناسی قاعده انگاری فقهی است تا به سازماندهی هر چه بیشتر قواعد فقهیه و پالایش این قواعد از مفاهیم مشابه کمک نموده و نیز الگویی برای استخراج قواعد فقهیه جدیدی که تاکنون تحت عنوان قاعده فقهی شناخته نشده، به دست دهد. یافته های این پژوهش که با روش توصیفی تحلیلی سامان گرفته، نشان می دهد که تبیین و اثبات برخورداری یک قضیه فقهی از سه امر به عنوان روشی برای استخراج و معرفی یک قاعده فقهی از سوی فقیهان امامیه دنبال شده است: (یک) کاربرد فقهی داشتن، به این معنی که مثبت یا نافی حکم شرعی فرعی تکلیفی یا وضعی عام بوده یا گزاره ای عام باشد که محمول آن از فقه است، هر چند خودش یک حکم فقهی نباشد؛ (دو) اطراد و گستردگی این قواعد در جمیع ابواب فقه یا ابواب متعدده از کتب مختلف فقهی یا ابواب متعدده از یک کتاب واحد؛ و (سه) برخورداری از مستندات فقهی کافی.