محمدرضا قنادان

شیخ طوسی از جمله اندیشمندان مشهور و پرکار در قرن چهارم هجری است. ایشان در حوزه های تفسیری، از بنیانگذاران تفسیر اجتهادی شیعه است. این پژوهش در صدد است با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی به بررسی ضوابط و معیارهای تأویل از دیدگاه شیخ طوسی بپردازد. بررسی ها نشان می دهد از دیدگاه این اندیشمند، تأویل اخص از تفسیر است. معیار پذیرش تأویل از دیدگاه ایشان، اجماع مفسران و غیر تقلیدی بودن آن است. تأویلی ضابطه مند است که شواهد لغوی، تاریخی، حدیثی و روایی معتبر داشته باشد. از رهگذر تاویل پژوهی شیخ طوسی -بخصوص در تفسیر قرآن او- می توان به منطق عقلانی وی در فهم دین پی برد . وی تأویل را در چارچوب عقل، قواعد زبان عربی، سنت معتبر و قرائن قطعی قرار می دهد. ضوابط او مانع تأویل های سلیقه ای شده و نقش بنیادین در تفسیر شیعی دارد. این پژوهش نشان می دهد که بازخوانی ضوابط تأویلی شیخ طوسی می تواند در فهم معاصر قرآن و هرمنوتیک شیعی راهگشا باشد و به مفسران کمک کند تا میان ظاهر و باطن آیات تعادل برقرار کنند. ضوابط او همچنان مرجع معتبر و الهام بخش در مطالعات تفسیری است.