منصوره گودرزی

برداشت از قرآن کریم به عنوان منبع اصلی معماران مسلمان، همواره نقش کلیدی در شکل گیری معماری اسلامی داشته است. امروزه با انبوهی از نگرش های متفاوت در علوم انسانی و سبک های معماری مدرن و تقلید از آن سبک ها در جوامع اسلامی کمتر به گنجینه ارزشمند قرآن به عنوان سرچشمه همه علوم و استفاده از آن در خلق سبک های مناسب جامعه اسلامی پرداخته شده است. فرایند برداشت از قرآن شامل مراحل مختلفی از استخراج شاخص تا تجلی آنها در کالبد بناهاست که در پژوهش های متعدد برای رسیدن به شاخص های کلی بررسی شده است؛ اما سؤال پژوهش این است که: «چگونه می توان با برداشت از قرآن به نظریه پردازی در شاخص های اثباتی معماری دست یافت؟» این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی و رویکرد میان رشته ای و با استناد به کتب و مقالات معتبر، روش شناسی استخراج، تطبیق و تجلی مفاهیم قرآنی در معماری اسلامی را به صورت سیستماتیک بررسی می کند؛ سپس با نقد شکاف های موجود، به تدوین یک مدل روش شناسی جامع و روشی برای دستیابی به شاخص های اثباتی در معماری اسلامی می پردازد. این پژوهش نشان می دهد که تلفیق روش تفسیر ساختاری (تحلیل ادبی- زبان شناختی آیات) و احکام اسلامی به همراه تدبر خلاقانه و استفاده از علوم روز، می تواند به خلق معماری اصیل اسلامی بینجامد. روش شناسی قرآن محور در معماری اسلامی، نه تقلید ظواهر تاریخی که بازآفرینی حکمت های جاودان اسلامی در قالب های معاصر است. این پژوهش چارچوبی نظام مند برای تلفیق دانش دینی با خلاقیت های معماری ارائه می دهد.