فاطمه کوثر

فهم معماری اسلامی مستلزم شناخت الگوی رفتاری مومن در مکان جهت کسب فیض می باشد. دعوت به جماعت و بشارت به جلب رحمت و برکت الهی، اهمیت ساخت مساجد و توجه به نمادهای وحیانی را نشان می دهد. با توجه به نشانه های شکلی و مفهومی این مکانها، چگونگی جلوه مهم ترین اصل شناختی « وحدت در کثرت» در گنبدخانه حرم امام حسین(ع) و مسجد شیخ لطف الله، مسئله این مقاله می باشد. لذا با روش تحلیلی-توصیفی اصل مذکور در فضای معماری بازشناسی و درنهایت دوگنبد خانه مقایسه شده است. یافته ها نشان می دهد کلیت فضا و اجزا با هدف آن تنظیم و مناسب سازی شده است. علاوه بر نظام هندسه دوایری، وجود کتیبه های معنوی و نقوش تجریدی، سلسله مراتب فضایی، عمق و مرکزیت در مهمترین قسمت فضای مقدس، وحدت بخش معماری است. جهت قبله، موجب قطبی شدن فضا و خلق محوری خطی-ارزشی شده که این نظام در حرم مطهر امام حسین(ع)، در تجلی و تکرار ذکر جلاله «الله» در مرکز و وسط کتیبه ها و در امتداد این محور دیده می شود. در الگوی رفتاری زائر جهت کسب معرفت، مکان محیای خواندن زیارت عاشورا است تا شفاعت حسینی و مقام «قدم صدق» همراه با امام حسین(ع) و اصحابشان در بارگاه الهی روزی گردد. کتیبه های هردو فضا آنها را محیای پیمان و عهد با امام زمان(عج) و دریافت کشف و شهودی مسرور کننده نموده، احساس یکی شدن با جمع و تبدیل فضای ایستا به فضایی خاطره انگیز و پویا به نحواحسن صورت پذیرفته است.