فاطمه روزبهانی اکبری

سرمایه اجتماعی به عنوان یکی از مفاهیم محوری در علوم اجتماعی و جغرافیای انسانی، نقش تعیین کننده ای در فرایند توسعه و پویایی جوامع محلی ایفا می کند. این مفهوم بر ظرفیت روابط اجتماعی، شبکه های تعاملی و هنجارهای مشترک برای تسهیل کنش جمعی و دستیابی به اهداف مشترک تأکید دارد و در بستر نگرش ها، ارزش ها و رفتارهای اجتماعی افراد شکل می گیرد. از منظر فضایی، توزیع و کیفیت سرمایه اجتماعی می تواند در نواحی مختلف یک شهرستان الگوهای متفاوتی داشته باشد و بر میزان انسجام اجتماعی و کارآمدی کنش جمعی اثر بگذارد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل رابطه میان نگرش های اجتماعی ساکنان و سطح سرمایه اجتماعی در دهستان های شهرستان کنگاور انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کمی و به روش پیمایشی صورت گرفت. جامعه آماری شامل ساکنان دهستان های شهرستان کنگاور بوده و حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران ۴۹۲ نفر تعیین شد. نمونه گیری به شیوه خوشه ای انجام گرفت و داده ها از طریق پرسش نامه محقق ساخته گردآوری و تحلیل شدند. نتایج نشان داد که الگوی نگرش اجتماعی در دهستان ها از همگنی برخوردار نیست. در دهستان های قزوینه و فش، غلبه نگرش های فردمحور و مبتنی بر منفعت شخصی مشاهده شد که با مرحله دوم نظریه رشد اخلاقی کلبرگ همخوانی دارد و بیانگر سطح پایین سرمایه اجتماعی است. در مقابل، در دهستان های کارخانه، کرماجان و دهلر، نگرش غالب جامعه محور بوده و با مرحله سوم نظریه کلبرگ انطباق دارد، مرحله ای که در آن اولویت با منافع جمعی و پذیرش انتظارات اجتماعی است. در این نواحی، سرمایه اجتماعی در سطح متوسط ارزیابی می شود و مطابق دیدگاه پاتنام، عناصر اعتماد اجتماعی، شبکه های ارتباطی و هنجارهای مشترک تا حدی نهادینه شده اند. براین اساس، ارتقای سرمایه اجتماعی مستلزم تقویت حس تعلق مکانی، مسئولیت پذیری جمعی و گسترش مشارکت فعال در عرصه های محلی است.