نوید عبدی

رشد سریع شهری منجر به افزایش تراکم ساختمان ها، آسفالت و بتون شده که گرما را جذب و نگه داری می کنند. این امر باعث شکل گیری جزایر حرارتی شهری می شود؛ مناطقی که دمای آن ها نسبت به اطراف روستاها یا مناطق سبز بالاتر است. حذف فضاهای سبز و کاهش جریان هوای طبیعی، تبخیر و خنک سازی طبیعی را مختل می کند. در نتیجه، دمای شب های شهری افزایش یافته و مصرف انرژی برای سرمایش و تهویه نیز بیشتر می شود. هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش الگوی رشد شهری در ایجاد جزایر حرارتی در شهرها (مورد مطالعه: شهر اراک) می باشد. این پژوهش ازنظر هدف، کاربردی - نظری و ازنظر روش، توصیفی– تحلیلی است. اطلاعات و داده های موردنیاز از طریق روش کتابخانه ای و میدانی جمع آوری شده است. در این پژوهش از روش مدل ISM استفاده شده است. نتایج تحلیل نشان می دهد که گسترش افقی و بی برنامه شهر، تغییر کاربری اراضی، به ویژه جایگزینی مناطق سبز با سطوح نفوذناپذیر همچون آسفالت و بتن، نقش کلیدی در افزایش دمای سطح زمین دارد. همچنین تراکم بالای ساختمان ها و نبود تهویه طبیعی، سبب تشدید تجمع حرارت در مناطق مرکزی شهر شده است. مدل ISM با ساختار سلسله مراتبی خود نشان داد که متغیرهایی مانند الگوی کاربری زمین، نحوه توسعه کالبدی شهر و میزان پوشش گیاهی بیشترین تأثیر مستقیم را بر پدیده جزایر حرارتی دارند. بنابراین، مدیریت بهینه رشد شهری از طریق پایش تغییرات حرارتی، احیای فضاهای سبز، و کنترل توسعه بی رویه شهری می تواند در کاهش اثرات «جزایر حرارتی» در شهر اراک نقشی اساسی ایفا کند.