الناز کر

در مناطق خشک و نیمه خشک، دسترسی به اراضی کشاورزی پایدار با محدودیت های فیزیکی و اجتماعی-اقتصادی روبرو است. این مطالعه با هدف ارزیابی تناسب اراضی کشاورزی در غرب استان گلستان با استفاده از مدل LESA (ارزیابی اراضی و ارزشیابی مکان) انجام شد. این مدل تلفیقی از داده های GIS و دانش محلی است. مدل LESA از دو مؤلفه اصلی تشکیل شده است:- ارزیابی اراضی (LE): شامل خصوصیات خاک مانند شوری، بافت، زهکشی و توپوگرافی؛- ارزشیابی مکان (SA): عوامل مکانی مانند فاصله از جاده ها، مناطق شهری، منابع آبی و سازگاری کاربری زمین. وزن دهی معیارها با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و نظر ۱۵ کارشناس محلی انجام شد، به گونه ای که نرخ سازگاری (CR) زیر 0.1 بود. نقشه نهایی تناسب اراضی با ابزارهای GIS از جمله ماشین حساب رستری و لایه گذاری وزنی تهیه شد. نتایج نشان داد تنها 23/10٪ از منطقه محدودیت قابل توجهی برای کشاورزی ندارد، درحالی که بیش از ۵۳٪ از اراضی به عنوان ناپایدار یا ناسازگار طبقه بندی شدند. مقایسه با سیستم طبقه بندی اراضی FAO نشان داد که LESA به دلیل در نظر گرفتن عوامل اجتماعی-اقتصادی (مانند دسترسی و تعامل کاربری ها) دقت بیشتری دارد. اعتبارسنجی میدانی و ارزیابی دقت مکانی با شاخص کاپا (K=0/81) قابلیت اطمینان مدل LESA را تأیید کرد. یافته ها نشان می دهند که مدل LESA با رویکرد مشارکتی و مبتنی بر موقعیت مکانی، روشی دقیق تر نسبت به سیستم های سنتی برای شناسایی اراضی کشاورزی مناسب ارائه می دهد. این مدل می تواند به برنامه ریزان در دستیابی به مدیریت پایدار اراضی، به ویژه در مناطق نیمه خشک با فشار روزافزون بر اراضی زراعی، کمک کند. پیشنهاد می شود مدل LESA با الگوریتم های هوش مصنوعی به روزرسانی شود و کاربرد آن به سایر مناطق خشک و نیمه خشک ایران گسترش یابد تا تصمیم گیری در زمینه های برنامه ریزی کاربری اراضی و مدیریت منابع طبیعی را بهبود بخشد.