عبدالعظیم سامان

پدیده گردوغبار به عنوان یک چالش زیست محیطی در مناطق خشک و نیمه خشک، تأثیرات گسترده ای بر کیفیت هوا، سلامت عمومی، اکوسیستم ها و اقتصاد دارد. افزایش غلظت ذرات معلق به ویژه در فصول خشک، مشکلات تنفسی و قلبی عروقی را تشدید کرده و هزینه های اقتصادی قابل توجهی به نظام سلامت تحمیل می کند. این پژوهش به تحلیل الگوهای فصلی و مکانی عمق نوری آئروسل (AOD) در استان گلستان طی سال های ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۴ و نقش پوشش زمین و نقاط داغ نوظهور گردوغبار پرداخته است. با استفاده از داده های روزانه سنجنده MODIS و محصول Dynamic World V1 از Sentinel-2 در پلتفرم  Google Earth Engine، آستانه AOD  0.5 برای شناسایی رویدادهای گردوغباری تأیید شد. تحلیل ها با توابع روش های طبقه بندی چارکی و تناسب پوشش سطحی از همپوشانی رستری، آزمون من-کندال و تحلیل نقاط داغ نوظهور (EHSA) در ArcGIS Pro انجام شدند. نتایج نشان داد تابستان با 51% مساحت در کلاس های بالای فراوانی (بیش از 21.471 روز) بحرانی ترین فصل برای گردوغبار است، درحالی که زمستان با 89.59% مساحت بدون رویداد، کمترین فعالیت را دارد. اراضی بایر (تا 48.85% در تابستان) منبع اصلی آئروسل ها هستند، درحالی که پوشش های گیاهی مانند جنگل ها و اراضی کشاورزی در طبقه های پایین AOD نقش کاهشی دارند. تحلیل EHSA نشان داد تابستان با ۴۷۸۵ کیلومترمربع بیشترین نقاط داغ (عمدتاً پراکنده) و زمستان با ۳۸۴ کیلومترمربع کمترین نقاط داغ را دارد. نقاط داغ جدید در پاییز (۴۲۸ کیلومترمربع) و تابستان (۳۱۵ کیلومترمربع) برجسته بودند. آزمون من-کندال ثبات نسبی AOD را نشان داد، اما روندهای افزایشی در پاییز (4.38% با اطمینان 95%) و تابستان (1.9% با اطمینان 90%) در نواحی مرکزی و حاشیه خزر مشاهده شدند.