سید مسعود سیفی قاضی محله

هدف: با توجه به وابستگی شدید فعالیت های کشاورزی سواحل جنوبی دریای خزر به شرایط دمایی، این پژوهش به بررسی نقش سامانه های بندالی در بروز دماهای حدی (حداکثر) در نیمه اول سال پرداخته است تا اهمیت این الگوها در ایجاد گرماهای شدید مشخص شود. روش: داده های دمای فرین هفت ایستگاه همدید منطقه طی 25 سال (1986 تا 2010) استخراج شد. با استفاده از روش صدک ها، روزهای دارای دمای حدی شناسایی گردید. سپس رویکرد محیطی–گردشی به کار گرفته شد تا الگوهای جوی مؤثر در شکل گیری این دماهای حدی تعیین و طبقه بندی شوند. نتایج: در مجموع 14 الگوی جوی در ایجاد دماهای فرین شناسایی شد که شامل 4 الگوی غیربندالی و 10 الگوی بندالی بود. الگوهای غیربندالی شامل زبانه پرفشار جنب حاره (82/37 درصد)، هسته پرفشار جنب حاره (03/15 درصد)، پشته بادهای غربی (47/13 درصد) و شمالی شدن جریانات غربی (18/5 درصد) بوده و جمعاً 5/71 درصد روزهای دمای فرین را تشکیل دادند. در میان الگوهای بندالی نیز بلوکینگ رکس (29/8 درصد)، بلوکینگ دو قطبی (18/5 درصد) و بلوکینگ امگا (77/7 درصد) بیشترین سهم را داشتند و در مجموع الگوهای بلوکینگ حدود 5/29 درصد وقوع دماهای حدی را توضیح دادند. نتیجه گیری: سامانه های بلوکینگ نقش قابل توجهی در رخداد دماهای حدی در سواحل جنوبی دریای خزر دارند. شناسایی و پیش بینی دقیق این الگوها در دوره گرم سال می تواند به برآورد به موقع امواج گرمایی کمک کرده و امکان ارائه هشدارهای مؤثر در بخش کشاورزی را فراهم آورد.