محمدصادق حیدریان

در ساختار تاریخ اجتماعی جوامع اسلامی تاکنون، داعش به عنوان گسترده ترین گروهک تکفیری در فضای علمی و رسانه ای معاصر شناخته شده است. این گروهک ویژگی های متمایزی از سایر جنبش های بنیادگرا دارد. پژوهش حاضر سعی دارد به این جریان تکفیری با رویکردی جدید نگاهی بیندازد و تجربه تاریخی داعش را با دیدگاه انقلاب مایکل فیشر تحلیل کند. مایکل فیشر آمریکایی که با نگاه جامعه شناسانه در مقاطع مختلف انقلاب ایران را تحلیل کرده است، نگاهی تاریخی و فرآیندمحور در جریان های اجتماعی دارد. در این مقاله تلاش بر این بوده است که عوامل و متغیرهای مورد نظر فیشر برای تحلیل تجربه تاریخی داعش به کار گرفته شود. نتایج حاکی از آن است که حرکت داعش همچون انقلاب ایران فرآیندی بوده است که پیشینه ای گسترده و طولانی دارد و عوامل تاریخی و اجتماعی متعددی در داخل و خارج این جریان، در شکل گیری و تداوم آن اثرگذار بوده اند. همچنین از جنبه های گوناگون اعتقادی، نگرشی و رفتاری به مقایسه انقلاب ایران و داعش پرداخته می شود.