مجتبی شاه رجبیان

دانش های حدیثی می توانند در علوم دیگر به کار گرفته شوند. یکی از این دانش ها، دانش تخریج است. کارکرد ارزشمند این دانش خصوصاً در علوم اعتقادی، به جهت اهمیت عقاید، امری غیرقابل انکار است. پژوهش حاضر با به کارگیری دانش حدیثی تخریج در یکی از مناظرات مهم کلامی فلسفی عرفانی، ضرورت پرداختن به این دانش را متذکر می شود. این مناظره مکاتباتی است بین دو تن از بزرگ ترین علمای شیعه، آیت الله شیخ محمدحسین اصفهانی و آیت الله سید احمد کربلایی در موضوعاتی چون بساطت ذات، وحدت وجود، نسبت اسماء و صفات با خدا و... . علامه طباطبایی و جناب حسینی طهرانی نیز محاکمات و تذییلاتی دارند. موضوعات حساس مطرح شده در این مناظره، هم چنین مقام علمی طرفین مناظره و تأثیرگذاری آنان در اندیشه جامعه علمی، ما را به اهمیت دقت در این مناظره و بکار گیری دانش تخریج در آن رهنمون می شود. پرداختن به این موضوع به جهاتی چون در امان ماندن از مغالطه، دستیابی به نتیجه صحیح، در امان ماندن از گفتگو و مناظره بی اثر یا کم اثر، جلوگیری از انتساب کلامی غیر از کلام معصوم به معصوم و ... ضروری است. نوشتار حاضر در پی پاسخ به این پرسش است که چگونه تخریجِ مستندات در نتیجه گیری از این مناظره تأثیرگذار است؟ و چطور توجه و غفلت از این دانش، روند مناظره را دستخوش تغییرات می کند؟ یافته های پس از تخریج حاکی از وجودِ تحریف و تصحیف در احادیث، ارسال سند، احادیث مزید و گزاره های حدیث نماست که ضرورت پرداختن به این دانش را گوشزد می نماید.