عبدالحمید حاجی بابایی

این پژوهش با هدف بررسی بزهکاری نوجوانان از دیدگاه روانشناسی و نظام حقوقی ایران و شناسایی سازوکارهای هم افزایی این دو حوزه در برخورد با این پدیده انجام شده است. روش تحقیق، کیفی و مبتنی بر مرور نظاممند منابع علمی (مقالات و کتب) و تحلیل قوانین داخلی مرتبط با عدالت کیفری نوجوانان میباشد. جامعه پژوهش شامل تمامی اسناد منتشرشده در حوزه بزهکاری نوجوانان، روانشناسی جنایی و حقوق کیفری اطفال و نوجوانان است. یافته ها نشان میدهد بزهکاری نوجوانان پدیدهای چندعاملی است که در تقاطع مؤلفه های روانشناختی (اختلال در تنظیم هیجان، تکانشگری، بلوغ نارس و تأثیرپذیری از محیط) و چارچوبهای قانونی شکل میگیرد. تحلیل تحولات تقنینی پس از تصویب قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ و قانون حمایت از اطفال و نوجوانان ۱۳۹۹ حاکی از گرایش نظام حقوقی ایران به رویکردهای اصلاحی، تربیتی و عدالت ترمیمی است. مشارکت روانشناسان، مددکاران اجتماعی و قضات در دادگاههای ویژه نوجوانان، از طریق تهیه پرونده شخصیت، ارزیابیهای روانشناختی و صدور احکام فردمحور، نقش بسزایی در کاهش نرخ بازگشت به جرم و توانمندسازی اجتماعی این گروه دارد. این پژوهش با تأکید بر ضرورت نهادینه کردن همکاری میان حقوق و روانشناسی، پیشنهاد میکند پروتکلهای استاندارد ارزیابی روانشناختی تدوین و مدلهای تلفیقی میانجیگری کیفری و خدمات حمایتی گسترش یابد تا عدالت ترمیمی برای نوجوانان ایران به طور اثربخشتری محقق شود.