محمدعلی افتخاری پور

شـاید تـا بـه حـال این‌ گونـه متـصور بـود کـه جهـان آخـرت بـا دنیـا، دو چیـز متمایـز و از هـم جـدا هسـتند؛ درحالی‌ کـه ایـن‌طور نبـوده و همـه ایـن عوالـم در یکدیگـر تنیـده شـده و از هـم جـدا نیسـتند و دنیـا، پسـت‌ترین مرتبـه ایـن عوالـم اسـت. بنابرایـن وقتی به مفهـوم هبـوط می‌اندیشیم، پی‌خواهیـم برد که هبـوط حضـرت آدم(ع) بـه ایـن معنـا نبـوده کـه از جهانـی به جهـان دیگر انتقـال یابند؛ بلکـه از مرتبه‌ای بـه مرتبـه دیگـر منتقـل شـده‌ اسـت. بحـث دیگـری کـه مطـرح می‌شـود، توبـه آن حضرت اسـت کـه به زعم برخـی بـا عصمـت ایشـان تنافـی دارد؛ در صورتـی کـه ‌این گونـه نبوده و آن فعـل منهی‌عنه، عصیـان و گناه نبـوده؛ بلکـه نوعـی امتحـان الهـی از وی بـوده اسـت. در ایـن مقالـه سـعی شـده از منظـر قـرآن و روایـات بر شـناخت بهتـر و بیشـتر مفهـوم هبـوط و توبـه حضـرت آدم(ع) پرداختـه شـود.

اسـارت بشـر در پیروی از هواهـای نفسـانی و گرایـش بـه دنیـا همـواره بـه عنـوان یکـی از عوامـل مهـم در شـقاوت ابـدی انسـان مورد توجـه بـوده اسـت. در پژوهـش حاضـر محقـق بـه دنبـال بررسـی فقـره «اکرمنـی بمعرفتکـم» بـه عنـوان راهبـرد نجـات از شـهوات اسـت و بـا اسـتفاده از روش تحلیلـی- توصیفـی از طریـق مطالعـات کتابخانـه‌ای مخصـوصاً پیرامـون زیـارت عـاشورا و روایـات کرامـت نفـس بـه این مهم پرداختـه اسـت. محقـق پـس از بررسـی مفهـوم کرامـت، آن را بـه تکوینـی و اعتبـاری و همچنیـن ذاتـی و اکتسـابی تقسیـم نمـود. در بررسـی کلمـه معرفـت، بـه شـاخصه‌های «معرفـت» حقیقـی و چگونگـی تاثیـر معرفـت امـام در افزایـش کرامـت پرداختـه شـد و پـس از آن اثـرات کرامـت نفـس در تـرک گنـاه از منظـر روایـات مورد بررسـی قـرار گرفـت. بـا تبییـن لزوم نـگاه راهبـردی بـه گزاره‌هـای دینـی، پژوهـش حاضـر بـه تبییـن و ترسیـم راهبـردی دینـی در جهـت تغییـر تمایلات پسـت و ترک شـهوات پرداخته اسـت تا در ذیل آن بـا طراحـی راهکارهـای متناسـب آن، بتـوان بشـر را از مهلکـه پیروی از شـهوات نجـات داد. در راهبـرد ترسیم‌شـده بـا بررسـی دلالـی فقـره مـذکور، معرفـت حقیقـی امـام حسیـن(ع) مـحور افزایـش کرامـت نفس قـرار گرفتـه اسـت و افزایـش کرامـت نفـس اثـر مسـتقیم در رهـایی از شـهوات و دوری از دنیـا دارد.

هدف این پژوهش، تحلیل القاب امام علی (ع) و بررسی نقش آنها در اثبات افضلیت ایشان بر پایه منابع حدیثی شیعه و اهل‌سنت است. مسئله اصلی تحقیق، چگونگی استفاده استدلالی از این القاب برای اثبات برتری همه‌جانبه امام در عرصه‌های علمی، اخلاقی، معنوی و رهبری است. روش تحقیق، توصیفی - تحلیلی بوده و با مراجعه به متون روایی، تاریخی و تفسیری دو مکتب، القاب شاخصی چون «امیرالمؤمنین»، «یعسوب‌الدین»، «قسیم‌النار و الجنه»، «ابوتراب» و «اسدالله» مورد بررسی سندی و معناشناختی قرار گرفته‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که این القاب، صرفاً عنوان‌هایی تشریفاتی نیستند، بلکه بازتاب‌دهنده کمالات ذاتی و منحصربه‌فرد امام بوده و به طور مستقیم یا غیرمستقیم، بر افضلیت و در نتیجه امامت ایشان دلالت دارند. این مطالعه ضمن تأکید بر جایگاه بی‌بدیل امام علی(ع)، ظرفیت القاب را به‌عنوان شواهدی متقن در مطالعات کلامی و حدیثی برمی‌شمارد.