سید ابوالفضل میرحسینی

پژوهش حاضر با هدف رفتارشناسی امیرالمؤمنین (ع) در مواجهه با انحرافات و ظلم های برآمده از آن، به این پرسش محوری پاسخ می دهد که الگوی رفتاری ایشان در قبال این پدیده در دوره های مختلف حیات سیاسی چه بوده است. این تحقیق با روش توصیفی - تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای و تاریخی، سطوح گوناگون انحراف در عرصه های اجتماعی، سیاسی و دینی را مفهوم شناسی نموده و سپس سیره عملی امام را در دو مقطع پیش از خلافت و دوران زمامداری واکاوی کرده است. یافتههای پژوهش بیانگر آن است که رویکرد امام، متناسب با مقتضیات زمانه و بر پایه اولویت حفظ کیان اسلام تنظیم می گردید. در دوره خلفای سه گانه، استراتژی صبر راهبردی توأم با ایفای نقش مشورتی و موضع گیری های قاطع در برابر لغزش ها را برگزیدند. پس از پذیرش خلافت نیز، الگوی ایشان بر اصلاح ساختاری استوار بود که در سه محور اساسی تجلی یافت: عزل کارگزاران ناصالح و انتصاب افراد شایسته، بازگرداندن بخشش های نامشروع به بیتالمال و تقسیم عادلانه آن میان همگان. همچنین، رویارویی قاطع با سه جریان انحرافی ناکثین، قاسطین و مارقین و برخورد بدون اغماض با فساد کارگزاران، نشان دهنده تلفیق تدبیر و قاطعیت در سیره حکومتی ایشان است. نتیجه آنکه رهبری دینی آگاه می تواند با اقدامات اصلاحی و رویکردی هوشمندانه، مسیر انحراف را مسدود ساخته و جامعه را به سوی عدالت و پایداری رهنمون گردد.

تشـکیل حکومت اسلامی در دین اسلام از موضوعاتی اسـت که اهمیت ویژه ای دارد. مهم‌ترین دلیـل تشـکیل حکومـت را می‌تـوان اجـرای قوانینـی شـمرد کـه بـرای سـعادت بشـر و رفـع نیازهـای آن در اجتمـاع وضـع شـده اسـت. بـا کنـکاش در روایـات ایـن بـاب، احادیثـی را می‌بینیـم کـه بـا ایـن امـر، یعنـی تشـکیل حکومـت در عصـر غیبـت امـام زمـان(عج) بـه ظاهـر مخالـف اسـت. بـا بررسـی ایـن روایـات و پی بـردن بـه مـواردی ماننـد نداشـتن سـند معتبـر برخـی از ایـن احادیـث، احتمـال صـدور روایـت در مـوارد خـاص، تعـارض ایـن دسـته از روایـات بـا روایـات مؤیـد قیـام و... و نیـز تطبیـق آن بـا مبانـی تشـکیل حکومـت اسلامـی در اندیشـه امـام خمینـی(ره) کـه نشـئت‌ گرفته از اسلام نـاب و سیره عقلاسـت، می‌توان دریافـت کـه تشـکیل حکومـت اسلامـی در همـه زمان‌هـا لازم بـوده و بایـد بـرای اجرای قوانیـن الهی اسلام و حفـظ کیـان اسلام و مسـلمانان، حکومـت تشـکیل داد.