فضه رحیمی خاروانا

میراث مستند، شامل: کتابخانه ها، آرشیوها و مجموعه های موزه ای، شریان حیاتی حافظه جمعی و هویت فرهنگی ملت هاست. این منابع، نه تنها سوابق تاریخی را حفظ می کنند، بلکه زیربنای توسعه دانش و آموزش نسل های آینده را تشکیل می دهند؛ با این حال، درگیری های مسلحانه همواره این گنجینه ها را به صورت هدفمند یا جانبی نابود کرده اند؛ نابودی ای که فراتر از خسارت فیزیکی، پیوند یک ملت با گذشته اش را قطع می کند و آن را از برنامه ریزی برای آینده محروم می سازد و در برخی موارد نسل کشی فرهنگی است. این پژوهش با روش کیفی و تحلیل محتوای استقرایی، الگوهای تاریخی تخریب فرهنگی را از قرن بیستم میلادی تا امروز بررسی می کند. شواهد نشان می دهد قرن بیستم میلادی ویرانگرترین دوره برای میراث مکتوب بوده است؛ به طور مثال، بیش از ۱۵ میلیون جلد کتاب در لهستان (۷۰-۸۰%)، ۳٫۳ میلیون جلد و 300/17 نسخه خطی در یوگسلاوی سابق، بیان کننده این است که این تخریب ها اغلب بخشی از پاک سازی قومی و ایدئولوژیک بوده و هویت جوامع را ریشه کن کرده اند. چارچوب حقوقی بین المللی شامل: کنوانسیون لاهه ۱۹۵۴م. (با پروتکل های اول و دوم)، کنوانسیون های یونسکو ۱۹۷۰ و ۱۹۷۲ م.، توصیه نامه های ۱۹۶۴ و ۱۹۶۸ م.، سند نارا ۱۹۹۴م. و اصول ایفلا ارائه دهنده ابزارهایی برای حفاظت است، اما نقاط ضعف جدی دارند که گاه آن ها در شرایط جنگ بی تأثیر شده اند. ایران با گنجینه های عظیم نسخ خطی و موقعیت ژئوپلیتیکی پرریسک، نیازمند تدوین فوری برنامه ملی بحران میراث مستند است. بدون اقدام پیش گیرانه، جنگ ها حافظه ملت را برای همیشه محو خواهند کرد. حفاظت از میراث مستند، نه تنها یک تعهد حقوقی، بلکه ضرورت اخلاقی برای بقای تمدن و توسعه پایدار است. درس های جهانی که تنها پیش گیری عملی مؤثر است. این پژوهش یک مدل چهارمرحله ای پیش گیرانه پیشنهاد می کند که شامل مرحله پیش گیرانه، مرحله هشدار، مرحله درگیری فعال و مرحله پساجنگ است.