سروش مبشری

هدف: این پرسش که برای حل یک مساله معین علمی چه روش هایی توسط پژوهش گران به کار گرفته شده است، برای پژوهش گری که قصد دارد به آن مساله علمی بپردازد پرسشی مهم است. مفاهیم و روش های مهم در هر حوزه ای از علم، در اصطلاحات تخصصی آن حوزه ذکر می شوند. پس رابطه «کاربرد» بین اصطلاحات تخصصی دارای اهمیتی شایان است. هدف این پژوهش تنظیم روشی است که رابطه کاربرد را بین اصطلاحات حاضر در عنوان مقاله های علمی تشخیص دهد و آن اصطلاحات و رابطه کاربرد بین آن ها را در یک هستی نگاری درج کند. تشخیص و ثبت رابطه کاربرد بین اصطلاحات، هرگاه در مقیاسی کلان پیاده سازی شود، آشکار می سازد که پژوهش گران برای یک هدف مفروض، چه ره یافت هایی را آزموده اند. روش: این پژوهش به لحاظ هدف، کاربردی و از نظر ماهیت داده ها، کیفی است. داده های اولیه عبارتند از عنوان مقاله های یک نشریه علمی خاص دلخواه، طی یک دوره زمانی مشخص دلخواه. در این پژوهش روشی پیشنهاد می کنیم که اصطلاحات تخصصی حاضر در عنوان مقاله های علمی را تشخیص می دهد، دو رابطه خاص-عام و کاربرد را بین آن اصطلاحات می یابد و نتیجه را در یک هستی نگاری درج می کند. نخست عبارت های اسمی حاضر در عنوان مقاله مشخص می شوند. این عبارت های اسمی با ملاحظاتی، اصطلاحات تخصصی هستند. این روش بر عنوان هایی متمرکز است که در آن ها دو اصطلاح تخصصی توسط یک رابط به هم مربوط شده اند و آن رابط، به لحاظ معنایی نشان دهنده کاربرد است، به این معنی که یکی از آن اصطلاحات، در دیگری به کار رفته است. چنین مواردی پس از تشخیص، در هستی نگاری درج می شوند. افزون بر رابطه کاربرد، رابطه خاص-عام نیز تنها بر پایه ساخت نحوی هر گرو ه اسمی یافته شده پیشنهاد می شود. افزون بر آن، قاعده های استنتاج مناسب در هستی نگاری طراحی شده است که بر پایه آن ها رابطه کاربرد بین اصطلاحات، از خاص به عام به ارث برده می شود. اگرچه رابطه کاربرد بین اجزای عنوان مقاله را می توان از مدل های کلان زبانی نیز استخراج کرد، انجام این کار برای شماری کلان از عنوان های مقالات، مستلزم هزینه است. گذشته از این، لازم خواهد بود که پاسخ مدل های کلان زبانی نیز تحلیل شود و افزون بر آن، نیاز به درج در هستی نگاری به قوت خود باقی خواهد ماند. یافته ها : برای ارزیابی روش، عنوان مقاله های یک سال از یک نشریه علمی به کار رفته است. پس از اجرای روش، هستی نگاری تشکیل شده معاینه شده است. در این ارزیابی در ۶۹٪ از عنوان هایی که حاوی الگوی مورد نظر این پژوهش هستند، هر دو گروه اسمی یعنی اصطلاح به کاررفته و اصطلاح به کاربرنده به طور کامل استخراج شده اند. در ۱۷٪ عنوان های دارای الگو، یک یا هر دو گروه اسمی یعنی دست کم یکی از دو اصطلاح به کاررفته و به کاربرنده، ناقص استخراج شده اند به طوری که بخش استخراج شده از نظر معنایی صحیح است اما در بردارنده همه معنی عنوان نیست. در ۱۴٪ عنوان های دارای الگو، دست کم یکی از دو گروه اسمی یعنی اصطلاح تخصصی به کاررفته یا به کاربرنده نادرست استخراج شده است. نتیجه گیری : از آن جا که روش پیشنهاد شده مکانیزه است، می توان آن را برای شماری کلان از مقاله های علمی به کار برد. برای افزایش دقت، پیشنهاد می شود حروف رابط دیگر افزون بر حروف رابطی که نسبت کاربرد را منعکس می سازند، در تحلیل عنوان مقاله در نظر گرفته شوند.