حمیدرضا خرم آبادی آرانی

هدف: هدف از این پژوهش تحلیل تولیدات علمی نمایه شده مرتبط با حوزه اقتصاد زیست محیطی مبتنی بر پایگاه وب.آو.ساینس همراه با ترسیم نقشه علمی این حوزه است.روش شناسی: این پژوهش از نوع کاربردی بوده و با رویکرد علم سنجی انجام شده است. جامعه آماری این پژوهش شامل 1248 رکورد تولیدات علمی مرتبط با اقتصاد زیست محیطی است که از سال 1967 تا پایان 2023 نمایه شده اند. ابزار گردآوری داده ها راهبرد جست وجوی پیشرفته در بخش موضوعی این پایگاه است که پیشینه ها را براساس زبان، کشور، نویسنده، و سال انتشار استخراج کرده است. در تحلیل داده ها، از نرم افزارهای ویزویور و یوسی نت استفاده شده است.یافته ها: یافته ها نشان داد که در بین کشورها، چین با 363 مقاله پیشتاز تولیدات علمی است و بیشترین همکاری را با آمریکا، انگلیس، و پاکستان داشته است. پس از چین، آمریکا با 259 رکورد و انگلیس با 128 رکورد در رتبه های بعدی قرار دارند. در میان نویسندگان، لی با انتشار نُه اثر و دریافت 17 استناد در پایگاه وب.آو.ساینس در رتبه نخست قرار دارد. پس از او، زانگچی با هفت اثر و 45 استناد در رتبه دوم و لیکس با پنج اثر و 52 استناد در رتبه سوم جای گرفته اند. بیشترین تولیدات علمی در سال 2022 با 159 مقاله ثبت شده و اولین مقاله به سال 1967 مربوط می شود. سه مقاله پراستناد در حوزه اقتصاد زیست محیطی به توسعه پایدار، رقابت در اقتصادهای در حال گذار، و اقتصاد هیدروژنی پرداخته اند. وجه اشتراک این مقالات، تأکید بر رویکردهای میان رشته ای، کاربرد عملی در سیاست گذاری، و توجه به چالش های جهانی، در حوزه های مدیریت منابع، انرژی های تجدیدپذیر، و اقتصاد سبز مورد استناد قرار گرفته اند و نشان می دهند که پژوهش های آینده در اقتصاد زیست محیطی باید بر ارتباط محیط زیست، اقتصاد، جامعه، و ارائه راهکارهای عملی متمرکز باشند. در میان نشریات نیز، نشریه پایداری از سوئیس، بولتن محیطی فرزنیوس از آلمان، و تولید تمیزتر از انگلستان، سه ناشر برتر در حوزه اقتصاد زیست محیطی هستند که به ترتیب بر پایداری زیست محیطی و سیاست گذاری های توسعه پایدار، آلودگی های صنعتی و فناوری های پاک، و استراتژی های تولید پاک و بهره وری منابع تمرکز دارند. تحلیل توزیع جغرافیایی این نشریات نشان می دهد که کشورهای سوئیس، آلمان، و انگلستان نه تنها در سیاست گذاری های زیست محیطی و انرژی های تجدیدپذیر پیشرو هستند، بلکه با تولید دانش علمی و انتشار پژوهش های کاربردی، نقش مهمی در شکل دهی به گفتمان علمی این حوزه ایفا می کنند. یافته ها بیانگر آن است که برای شناسایی پرتکرارترین اهداف توسعه پایدار مرتبط با اقتصاد زیست محیطی، مقالات علمی مرتبط جمع آوری و تحلیل شدند که نشان داد اقدام برای جلوگیری از تغییرات اقلیمی با 291 تکرار بیشترین فراوانی را دارد، درحالی که شهرها و جوامع پایدار و زیرساخت و نوآوری در صنعت به ترتیب در رتبه های دوم و سوم قرار گرفتند. این نتایج بیانگر آن است که پژوهش های اقتصاد زیست محیطی بیشتر بر چالش های زیست محیطی و صنعتی متمرکز بوده اند، درحالی که به موضوعاتی مانند ریشه کنی فقر، گرسنگی، و سلامت انسانی کمتر توجه شده است، که این امر نشان دهنده نیاز به پژوهش های میان رشته ای در این حوزه است. همچنین، روند زمانی و ارتباطات پرتکرارترین کلیدواژه ها در حوزه اقتصاد زیست محیطی نشان دهنده تکامل مفاهیم پژوهشی از مسائل بنیادین زیست محیطی و اجتماعی در سال های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶ به چالش ها و فرصت های نوظهور مانند اقتصاد دورانی و بحران های جهانی همچون کووید-۱۹ در سال های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲ است؛ روندی که پاسخ گویی پژوهش ها به نیازهای زمان و بحران های جهانی را نمایان می سازد.نتیجه گیری: نتایج نشان داد کلیدواژه های مرتبط با اقتصاد زیست محیطی در هفت خوشه طبقه بندی شده اند که هرکدام بر جنبه ای خاصی تأکید دارند. تمرکز پژوهش ها از مسائل بنیادین زیست محیطی به مفاهیم پیچیده تری مانند اقتصاد دورانی، اقتصاد دیجیتال، و تغییرات اقلیمی تغییر یافته است. حوزه اقتصاد زیست محیطی به عنوان یک حوزه چندبُعدی، به طور پیوسته در حال گسترش است و محققان به طور فزاینده ای در جست وجوی راهکارهای نوآورانه برای ارتقاء این حوزه هستند.