الهام جودت

حضرت آیت الله خامنه ای به عنوان یکی از مفسران فرهیخته عصر حاضر، در تفاسیر خود از قرآن، از روش تفسیر جامع استفاده کرده اند. در میان مفسران، افرادی که روش تفسیری جامع را انتخاب کردند، در میزان تأثیر روایات شأن نزول در تفسیر آیات، اختلاف نظر دارند. در نزد گروهی، این روایات، جایگاه والایی دارند، اما در مقابل عده ای بر این باورند که روایات شأن نزول، زمانی که خلاف ظاهر آیات قرآن باشند، جایگاهی ندارند. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی در پی پاسخ به این پرسش است که روایات شأن نزول در آثار تفسیری حضرت آیت الله خامنه ای چه نقشی دارند؟ یافته های پژوهش حاکی از آن است که ایشان در مواجهه با شأن نزول، نگاه نسبی دارند؛ یعنی نه آنها را به طور کامل می پذیرند و نه به طور کامل رد می کنند. ازنظر ایشان، تشخیص صحت و اعتبار روایات شأن نزول، با بررسی سند آیات راویان موثق آن قابل بررسی است. پس در نگاه ایشان، حجیت را به طور مستقل نباید به روایات داد و از آنها باید به عنوان مؤید استفاده شود. حجیت قرار دادن ظاهر قرآن، در جایی که قرینه ای برخلاف آن وجود نداشته باشد لازم است و از روایت شأن نزول، برای تثبیت یا تکمیل فهم آیات بهره گرفته می شود. در تفاسیر ایشان، روایات شأن نزول گاهی به دلیل سنخیت با مفردات، سیاق، موضوع و لحن آیات، در راستای تأیید تفسیر قرآن به قرآن نقش آفرینی می کنند.