الناز حکمتی رشاد

با توجه به این که دعا در نهج البلاغه صرفاً یک رفتار عبادی نیست، بلکه ابزاری برای تعمیق باورهای دینی، اصلاح اخلاقی و ارتقای اجتماعی محسوب می شود، بررسی نظام مند ابعاد آن ضروری است. مسئله اساسی این پژوهش، شناسایی و تحلیل ابعاد مختلف دعا در نهج البلاغه است. هدف از پژوهش حاضر تحلیل جایگاه و ابعاد مختلف دعا در نهج البلاغه است و  با استفاده از روش توصیفی و رویکرد کیفی (تحلیل محتوا) به شیوه تحلیل زمینه ای (نظریه داده بنیاد) انجام گرفته است. این روش به خاطر قابلیت آن در استخراج الگوهای مفهومی و تبیین روابط معنایی میان مفاهیم دعا در متن نهج البلاغه انتخاب شد؛ تحلیل نظام مند دعا در این متن، مستلزم کشف تعاملات بین ابعاد مختلف آن و مدل سازی ساختار مفهومی آن است. داده ها از طریق مطالعه اسنادی و کتابخانه ای گردآوری و با استفاده از نرم افزار 2022 MAXQDA در دو مرحله کدگذاری باز و محوری تحلیل شده اند. یافته ها نشان داد که در کتاب ارزشمند نهج البلاغه از زبان مولای متقیان علی ( علیه السلام ) جایگاه دعا، به طور ویژه و مبسوط بیان گردیده است. در این واکاوی 7 بُعد (اعتقادی و معنوی، جهاد اصغر، اقتصادی، فردی، اجتماعی، اخلاقی، سیاسی) و 7 مؤلفه (توحید، عدل، نبوت، امامت، معاد، تهذیب اخلاق و عاطفی) از متن نهج البلاغه استخراج و تنظیم گردید. به منظور تبیین بهتر یافته ها، ابعاد و مؤلفه های کدگذاری محوری در قالب یک مدل مفهومی سامان دهی شدند.