امید نجفی

انسجام یک مفهوم معنایی است که به روابط موجود در یک متن می پردازد و بین اجزاء متن پیوستگی برقرار می کند. متن فقط از یک یا چند عنصر یا جمله که معنای مشخصی دارند، به وجود نیامده است، بلکه در درون متن روابطی بین جمله ها وجود دارد که موجب می شود خواننده پیام یک متن را به آسانی درک کند. هالیدی و رقیه حسن در سال 1976 م اثر مشترکی به نام (انسجام در زبان انگلیسی) منتشر کردند که در آن به بررسی پیوند بین اجزاء یک متن پرداختند. این دو زبان شناس، عواملی را که باعث انسجام یک متن می شود، به سه دسته عوامل انسجام دستوری (ارجاع، حذف و جایگزینی) واژگانی (تکرار و  با هم آیی) و پیوندی (افزایشی، علّی، تباینی و زمانی) تقسیم کردند. مناجات شعبانیه از جمله دعاهایی است که اجزای آن، چنان به هم مرتبط هستند که یک جریان پیوسته از تضرع، توحید، و درخواست از خدا را تشکیل می دهند و هر فراز از دعا، با فرازهای قبلی و بعدی خود ارتباط معنایی دارد و در نهایت، یک تصویر کلی از رابطه انسان با خدا را به نمایش می گذارد. در این پژوهش که به روش توصیفی تحلیلی انجام شده، عامل ارجاع به عنوان یکی از عوامل انسجام بخش دستوری در این مناجات، مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که ضمیر، اسم اشاره و اسم موصول به صورت ماهرانه به عنوان ابزاری برای ایجاد پیوستگی معنایی، تاکید بر مفاهیم کلیدی و تقویت ارتباط عاطفی در این مناجات به کار رفته اند.