مهدی الماسی مقدم

صنعت گاز طبیعی یکی از مزیت های راهبردی اقتصاد ایران است که نقشی کلیدی در تحقق توسعه پایدار ایفا می کند؛ توسعه ای که علاوه بر بهبود شاخص های اقتصادی و زیست محیطی، با اصول عدالت، مشارکت و مسئولیت پذیری در حکمرانی همخوانی دارد. در رویکرد غربی، توسعه پایدار مبتنی بر حکمرانی شفاف، عدالت بین نسلی، حفاظت از منابع طبیعی و مشارکت ذی نفعان است؛ در حالی که در آموزه های اسلامی نیز بر تعادل در بهره برداری، حفظ محیط زیست به مثابه امانت الهی، و تقویت همکاری های درون امت اسلامی تأکید شده است. جمهوری اسلامی ایران با برخورداری از دومین ذخایر بزرگ گاز جهان، توان ایفای نقش مؤثر در معماری انرژی منطقه ای و ارتقای دیپلماسی انرژی را داراست. با این حال، سیاست گذاری گازی کشور با چالش هایی نظیر ضعف در حکمرانی یکپارچه، گسست تصمیم سازی، و بی توجهی به ارزیابی های زیست محیطی مواجه است. این پژوهش با پرسش اصلی «مهم ترین موانع و الزامات تحقق توسعه پایدار در سیاست گذاری گاز ایران با توجه به نقش منطقه ای کشور چیست؟» به تحلیل این چالش ها می پردازد. فرضیه تحقیق بر آن است که تحقق این هدف نیازمند رفع موانع نهادی، استقرار حکمرانی مشارکتی، تدوین راهبردهای بلندمدت، و بهره برداری هدفمند از ظرفیت گاز طبیعی برای تقویت پیوندهای منطقه ای است. این مطالعه با روش توصیفی–تحلیلی و تحلیل مضمون داده های اسنادی انجام شده و نشان می دهد اصلاح سیاست گذاری، تقویت شفافیت، و پیوند سیاست گازی با اهداف کلان منطقه ای، راهی برای تحقق توسعه ای بومی گرا و عدالت محور است.