محمدحسین ترکانلو

بر اساس اندیشه شمول و حضور فقه و شریعت در تمام ساحات زندگی بشری، منابعی غنی برای پاسخ گویی به نیازهای فزاینده انسان لازم است. بدون تردید پیامد ممحض شدن در آیات قرآن و کنکاش موشکافانه آن، رهیافت های مدرن مطابق با جدیدترین یافته های علوم انسانی است و اقتضای فرازمانی و فرامکانی بودن قرآن، پاسخ گویی به مسائل مستحدثه است. از مسائل حیاتی نوظهور، امور مربوط به حکومت و جامعه است که با توجه به کاستی های موجود در تبیین این مهم، این نگاشته درصدد است به روش توصیفی-تحلیلی و از رهگذر آیه شریفه شورا، فرایند و چرخه گشتار قدرت و انشای حکم در مسائل نوظهور در حیطه مصالح جامعه را ترسیم کند. برآیند پژوهش این است که با دقت نظر در ادله شورا، وجوب تکلیفی برقراری شورا، اقوی است و حکم وضعی جمهوریت را می توان از آن استنباط کرد. همچنین مشخص شد که بازنگری و ارائه تفسیر دگرگون از آیه شورا نشان می دهد قرآن کریم در حل مسائل مستحدثه، هیچ چیز را بلاتکلیف نگذارده است و مجرایی را که باید از آن طریق، برنامه ها و قوانین تنظیم و تقنین شود، بیان کرده است.

این مطلب مسلم است که میان سنت محکیه (نفس قول، فعل و تقریر معصوم(ع)) با نتایج قطعی علوم تجربی هیچگونه تضادی وجود ندارد، اما در تقابل روایات (سنت حاکیه) با نتایج علمی از علوم تجربی، تعارضاتی وجود دارد. یکی از راه های آسیب شناسی احادیث، بررسی تضادنمایی روایات با نتایج قطعی حاصل از تحقیقات علوم تجربی است. با توجه به کاستی ها پیرامون این مهم، پژوهش پیش رو به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه های جهت پرکردن این خلأ صورت گرفته است. بر اساس یافته های این پژوهش، جهت حل این تضادنمایی، در گام نخست روایات هماهنگ با علوم تجربی و روایاتی که علوم تجربی به محدوده آن ها ورود پیدا نکرده خارج می شود؛ در گام بعدی روایات تضادنما بررسی شده و به این نتیجه دست یافته ایم که علوم تجربی در موارد بسیاری نتایج قطعی ندارند و مقایسه این دو حیطه، امر صحیحی نمی باشد و بر فرض قطعیت نتایج علمی، از طریق جمع دلالی بین روایات و نتایج علوم تجربی، رفع تعارض می کنیم یا اگر مراد اصلی معصوم(ع) را نفهمیدیم علم آن را به معصوم(ع) باز می گردانیم و فقط به روایاتی که انکار بدیهیات کرده و روز را شب و شب را روز گزارش دهند اعتنایی نمی کنیم.