بهجت السادت حجازی

شخصیّت های بزرگ و تأثیرگذار در سطح جهانی نه تنها متون ادبی ایشان مخاطبان را مجذوب خود کرده؛ بلکه فارغ از آثار خلّاق، خودِ شخصیّت به دلیل جامعیّت و پیچیدگی های ناشناخته و معمّاگونه درونی، زمینه گفتگو و طرح اندیشه ها و آراء متفاوت را فراهم کرده است. در این جستار سه متن که تقریباً در قالب و نوع زندگی نامه نویسی (زندگینامه داستانی و رمان زندگی نامه ای) است، به شیوه نقد و مقایسه تطبیقی و برمبنای نظریه اقتباس لیندا هاچن مورد بررسی قرارمی گیرد. پلّه پلّه تا ملاقات خدا زندگی نامه داستانی مولاناست که عبدالحسین زرّین کوب عین حوادث و رویدادهای زندگی وی را با زبانی ساده و روان و بدون دخل وتصرّف و فارغ از عناصر و تکنیک های رمان نویسی امروز نقل کرده است. ولی دو متن دیگر عارف جان سوخته و ملّت عشق در قالب رمان زندگی نامه ای با دخل وتصرّف نویسندگان روایت می شود. در روشنگری مفهوم عشق و تفکیک مراتب مختلف آن، الیف شافاک همانند نهال تجدّد موفق نشده است. زیرا نویسنده مفهوم عشق را به هر نوع رابطه ای نزدیک و دوستانه میان دو نفر، فارغ از جنبه الوهیتِ عشق و جوهرگرانبهای آن -که در همه کائنات ساری و جاری است و در آدمی به صورت خاص و منحصر به فرد ظهورمی کند- تعمیم می دهد. نهال تجدّد ارتباط مولانا و شمس را کاملاً روحانی و فراتر از ارتباطات مادی و مبتنی بر سنخیّت روحی به تصویرکشیده است و از این جهت درخور تحسین است. از محاسن برجسته رمان ملّت عشق نوگرایی در شیوه روایت دو زندگی موازی هم است که تاکنون در مورد زندگی مولانا چنین شیوه ای دنبال نشده است.