محمدمهدی فتاحیان

ریسک های حقوقی به عنوان اثر عدم قطعیت های حقوقی بر اهداف سازمان، در زمره مهم ترین ریسک هایی قرار دارند که می توانند مشروعیت فعالیت سازمان را مخدوش کرده، هزینه های حقوقی بر آن تحمیل یا حتی در مواردی فرصت هایی را جهت خلق ارزش برای سازمان ایجاد نمایند. این مقاله با هدف مفهوم شناسی «ریسک حقوقی» و تبیین اصول و فرایند ناظر بر مدیریت آن، بر مبنای استاندارد ایزو ۳۱۰۲۲، و بررسی جایگاه مدیریت ریسک حقوقی در سیستم حقوقی ایران نگارش یافته است. استاندارد مذکور، با ارائه چارچوبی جامع برای مدیریت ریسک های حقوقی، اصولی شامل یکپارچه سازی، رویکرد ساختاریافته و جامع، انطباق پذیری، شمول گرایی، پویایی، دسترسی به اطلاعات، عوامل انسانی و فرهنگی، بهبود مستمر و انصاف را به همراه فرایندی نظام مند، متشکل از شناسایی، تحلیل، ارزیابی و مقابله با ریسک ترسیم می کند که ثبات و پایداری سازمان را در فعالیت های حقوقی تضمین می کند؛ این نوشتار ضمن تبیین این مفاهیم، با روش توصیفی تحلیلی به جایگاه مدیریت ریسک حقوقی در سیستم حقوقی ایران می پردازد. یافته ها نشان می دهد که این مفهوم در سیستم حقوقی ایران یک رویکرد واکنشی است که در حال دگرگون شدن است، در سطح نظری نیز با خلط میان مدیریت حقوقی ریسک و مدیریت ریسک حقوقی مواجه بوده، و در سطح قانونی نیز، با خلأ الزامات تنظیم گرایانه روبرو است. با این همه، مبانی مسئولیت مدنی، به ویژه مفهوم تقصیر و رفتار متعارف، بستر حقوقی بالقوه ای را برای پذیرش ضرورت پیاده سازی نظام مدیریت ریسک حقوقی در سازمان فراهم می کند.

در سال های اخیر دارایی هایی به وجود آمده است که می توان از آن ها به صورت دیجیتالی در زمینه های گوناگون اعم از هنری، تاریخی، فرهنگی و ورزشی بهره برد. ارزش این دارایی ها در عرف موجب به وجود آمدن رابطه حقوقی میان دارایی دیجیتال و مالک آن می شود. مالک می تواند حق خود را شخصی سازی کند و به صورت یک توکن در آورد که قابل معامله و نقل و انتقال است. به چنین توکن هایی توکن های غیرقابل تعویض (ان اف تی) می گویند. از طرفی، به علت وجود عرضه و تقاضا برای این دارایی ها، بازار معاملاتی برای آن ها وجود دارد؛ اما قواعدی که بر این بازار حاکم است با قواعد بازار های سنتی و حتی سایر دارایی های دیجیتال یکسان نیست و ان اف تی با شرایط خاص در بلاکچین معامله می شود. قرارداد توکن های غیرقابل تعویض، از آن جهت که در بستر بلاکچین منعقد می شود، قرارداد هوشمند است. بنابراین، علاوه بر بررسی ماهیت حقوقی قرارداد توکن های غیرقابل تعویض، باید ویژگی ها و آثار قرارداد هوشمندی که انتقال دهنده توکن ها است را جداگانه بررسی کنیم. مطالعات نشان می دهد که ان اف تی چگونه به وجود آمده و مورد اقبال مردم قرار گرفته است، قرارداد هایی در این حوزه شکل گرفته است و مردم در سطح جهانی معاملاتی از این جنس انجام می دهند. همچنین، پژوهش هایی در زمینه اقتصادی و فنی و کپی رایت ان اف تی نوشته شده است. با توجه به مقتضیات خاص قرارداد هوشمند ان اف تی و تفاوت های موجود با قرارداد هوشمند سایر توکن ها، این مقاله به دنبال ساختار بندی و تبیین ماهیت و آثار و احکام قرارداد توکن های غیرقابل تعویض است.