حنانه سادات سادات موسوی

هدف: سرمایه اجتماعی به عنوان محرک اساسی توسعه پایدار روستایی عمل می کند، به ویژه در مناطق درحال توسعه که جوامع روستایی نقش حیاتی در پیشرفت ملی ایفا می کنند. روش:این پژوهش با استفاده از روش تحلیل شبکه اجتماعی در نرم افزار UCINET 6 به بررسی شبکه های اعتماد و مشارکت در بین 71 نفر از اعضای کانون های توسعه روستایی در سه روستای شهرستان کیار (حیدرآباد، دره بید و آبشاران سفلی)، استان چهارمحال و بختیاری پرداخته است. در این تحقیق شاخص هایی مانند تراکم شبکه، دوسویگی پیوندها، انتقال یافتگی و کارایی تبادل اطلاعات مورد سنجش قرار گرفته است. نتایج: یافته ها الگوهای متمایزی از سرمایه اجتماعی را نشان داد. روستاهای آبشاران سفلی و دره بید از انسجام اجتماعی قوی برخوردارند با تراکم شبکه بالا (85-87%)، دوسویگی قوی (80-82 درصد) و تبادل اطلاعات کارآمد (میانگین فاصله ژئودزیک 1.12-1.28) که نشان دهنده ساختارهای توسعه یافته برای اقدامات جمعی و توسعه مشارکتی است. در مقابل، روستای حیدرآباد شبکه های اجتماعی چندپاره با دوسویگی ضعیف (30 درصد) و انتقال یافتگی محدود علی رغم تراکم متوسط (47-49 درصد) نشان داد که حاکی از نقص های ساختاری در پیوندهای اجتماعی و محدودیت در ظرفیت مشارکتی است. نتیجه گیری: این نتایج رابطه کلیدی بین الگوهای خاص سرمایه اجتماعی و ظرفیت توسعه محلی را برجسته می سازد و پیامدهای مهمی برای سیاست گذاری روستایی دارد. جوامع منسجم مانند آبشاران سفلی برای اجرای طرح های توسعه مشارکتی آمادگی دارند، در حالی که شبکه های چندپاره مانند حیدرآباد نیازمند مداخلات هدفمند برای تقویت ارتباطات بین فردی و ایجاد سرمایه اجتماعی بین گروهی هستند. مطالعه حاضر ارزش تحلیل شبکه اجتماعی را به عنوان ابزاری تشخیصی برای طراحی راهبردهای توسعه روستایی متناسب با زمینه محلی تأیید می کند.

سکونتگاه های روستایی پیرامون شهری به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی و تأثیرپذیری از شهرهای مجاور، با چالش هایی چون دگرگونی ساختارهای اجتماعی، کاهش مشارکت محلی و تضعیف سرمایه اجتماعی مواجه هستند. هدف از این پژوهش، تحلیل ساختار سرمایه اجتماعی و شناسایی کنشگران کلیدی در راستای بهبود مدیریت مشارکتی در سه روستای ده کهنه، گل سفید و سورک در مجاورت شهر شلمزار، مرکز شهرستان کیار استان چهارمحال و بختیاری است که تحت پوشش طرح آبادانی و پیشرفت منظومه های روستایی قرار دارند. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل شبکه اجتماعی با تمرکز بر دو بُعد اعتماد و مشارکت بوده و داده ها با استفاده از پرسش نامه و تحلیل در نرم افزار UCINET 6 بررسی شده اند. جامعه آماری شامل ۶۵ نفر از اعضای کانون های توسعه روستایی بود که به روش تمام شماری انتخاب شدند. نتایج نشان داد که روستاهای ده کهنه و سورک به دلیل تراکم و دوسویگی بالای روابط اجتماعی، از ساختاری منسجم تر برای توسعه مشارکتی برخوردارند؛ در حالی که روستای گل سفید با سطح پایین تری از شاخص های شبکه، ظرفیت محدودتری دارد. همچنین، کنشگران با مرکزیت بینابینی بالا به عنوان گره های کلیدی ارتباطی در تسهیل جریان اطلاعات و هماهنگی شبکه نقش مؤثری ایفا می کنند. این یافته ها بر نقش محوری سرمایه اجتماعی در تقویت مدیریت مشارکتی و توسعه پایدار مناطق روستایی پیرامون شهرها تأکیددارند.