امیررضا بیرانوند

شبکه معابر شهری به عنوان ستون فقرات ساختار کالبدی شهرها، نقش محوری در توسعه کالبدی، بهبود دسترسی پذیری و کاهش نابرابری های فضایی ایفا می کند. این پژوهش با رویکرد چندمقیاسه، شبکه معابر شهر خرم آباد را از طریق روش های Space Syntax و خوشه بندی K-Means تحلیل می کند تا الگوهای فضایی مؤثر بر توسعه کالبدی در مقیاس های محلی، میانی و کلان شناسایی شوند. هدف پژوهش، بررسی تغییر نقش معابر در شکل دهی به گسترش مناطق مسکونی، تجاری و زیرساخت های شهری با گسترش مقیاس تحلیل است. داده های اولیه از پایگاه OpenStreetMap استخراج شده و معابر به صورت خطوط محوری در نرم افزار DepthmapX مدل سازی شدند. شاخص های کلیدی شامل یکپارچگی، انتخاب و اتصال پذیری در هر مقیاس محاسبه و تحلیل شدند. نتایج نشان می دهد که در مقیاس محلی، معابری با دسترسی بالا (۵۵ درصد خطوط) محورهای اصلی حرکت و دسترسی به خدمات محلی را تشکیل می دهند؛ در مقیاس میانی، معابر با پیوستگی بالا (۴۸ تا ۵۲ درصد) تعادل بخش جریان ترافیک و اتصال بین منطقه ای هستند؛ و در مقیاس کلان، معابری با انتخاب بالا (۵۵ درصد) ارتباطات گسترده شهری را پشتیبانی می کنند و به توسعه زیرساخت های کلیدی کمک می نمایند. با این حال، نبود داده های ترافیکی واقعی، تأیید عملکرد معابر را محدود کرد. این یافته ها امکان ارائه راهکارهایی نظیر تقویت معابر میانی، بهبود زیرساخت های ترافیکی و ارتقای دسترسی در مناطق حاشیه ای را برای توسعه کالبدی متعادل فراهم می کند. این پژوهش چارچوبی نوین برای بهینه سازی شبکه معابر در شهرهای درحال توسعه ارائه می دهد و پیشنهاد می کند در مطالعات آتی، از داده های GPS یا شمارش ترافیک در شهرهای مشابه با ویژگی های توپوگرافی کوهستانی و در مقیاس های چندگانه استفاده شود.

دسترسی سریع و گسترده به خدمات اضطراری در شهرها یکی از الزامات اساسی در کاهش آسیب های ناشی از بحران هاست. در این راستا، کمبود دسترسی به این خدمات، به ویژه در مناطق کم تراکم، می تواند زمان واکنش به حوادث را افزایش داده و امنیت عمومی را به خطر بیندازد. هدف از این پژوهش ارزیابی میزان پوشش و شناسایی نقاط ضعف دسترسی به خدمات اضطراری در خرم آباد است تا بر اساس نتایج حاصل، پیشنهادهایی جهت بهبود دسترسی و کارایی این خدمات ارائه گردد. این مطالعه با استفاده از داده های مکانی و ابزارهای GIS به ارزیابی دسترسی 5 دقیقه ای برای خدمات آتش نشانی، اورژانس و ایستگاه پلیس در شهر خرم آباد می پردازد. داده ها از نقشه های جامع شهری و شبکه های حمل ونقل با حداقل سرعت 30 کیلومتر بر ساعت جمع آوری شده و تحلیل شدند. نتایج نشان داد که حدود 95.4 درصد از مساحت شهری تحت پوشش خدمات اضطراری است، اما 4.6 درصد از مناطق، به ویژه مناطق کم تراکم و حاشیه ای، فاقد پوشش مناسب می باشند. این یافته ها حاکی از توزیع نامتوازن خدمات اضطراری و نیاز به بهبود زیرساخت های شهری در این مناطق است. با توجه به نتایج، پیشنهاد می شود که برنامه ریزان شهری در خرم آباد به توسعه ایستگاه های خدمات اضطراری در مناطق کم تراکم پرداخته و با به کارگیری داده های مکانی و GIS، به بهبود شبکه های امدادی و کاهش زمان واکنش در حوادث احتمالی کمک کنند.