وحید عیسوند براتی

در منابع اسلامی از دو تن از کاتبان وحی یاد شده است که پس از مدتی از اسلام خارج شده و مرتد شدند؛ عبد الله بن ابی سرح از قریش و دیگری، فردی نصرانی الاصل که پس از ایمان آوردن، به کتابت آیات قرآن پرداخت و سپس مرتد شدند. در برخی منابع، این دو شخصیت به اشتباه، یک نفر تلقّی شده اند. پژوهش حاضر با هدف رفع این خلط تاریخی، ابتدا به معرّفی مستقل هر یک از این دو شخصیت بر اساس منابع تاریخی و روایی می پردازد و سپس با تحلیل داده های موجود، وجوه تمایز آنان را تبیین می کند. این بررسی نشان می دهد که هرچند هر دو شخصیت در شمار کاتبان وحی قرار داشته و سرانجامی مشابه در ارتداد یافته اند، امّا هویت و سرنوشت آنان کاملاً متمایز است.

قیام امام حسین× واقعه ای بی نظیر بود که تأثیر بزرگی بر تاریخ اسلام گذاشت. در کتاب های حدیثی روایات فراوانی درباره این واقعه نقل شده است. اقبال درست شیعیان به این موضوع، زمینه ای شد تا عدّه ای، متونی فاقد اعتبار را درباره واقعه عاشورا به معصومان علیهم السلام نسبت دهند و از این راه، مقاصد مختلفی را دنبال کنند. در این نوشتار یکی از متون منسوب به ائمّه^ درباره ورود به ماه محرّم و اقامه عزا برای امام حسین علیه السلام بررسی می شود. این روایت در فضای مجازی و برخی از منابر به «حدیث هلال محرّم» معروف شده است.