نسلیشاه باشبو

إن کیفیه وطریقه الحاکمیه الاجتماعیه تُعَدّ من أهم القضایا التی طُرحت عبر العصور المختلفه، وقد وُجدت فی هذا المجال رؤى متباینه، نجح بعضها عملیًا على المدى القصیر أو الطویل، فی حین ظل بعضها الآخر حبیس النظریات. وتُعَدّ نظریه الدیمقراطیه الدینیه من بین الرؤى التی طُرحت فی مجال أسلوب الحاکمیه، وهی مطبَّقه فعلیًا. ومن بین اهتمامات هذه النظریه مسأله التعامل مع المخالفین والمنتقدین، حیث وضعت لهذا الشأن مبادئ مثل: محوریه الإنسان، العداله والمساواه، حریه إبداء الرأی والعقیده، والرضا العام. کما أنّ هذه النظریه، إضافه إلى عرض المبادئ الأولیه، قد حرصت فی التطبیق العملی ومواجهه الفکر المخالف ضمن إطار الدستور على الحفاظ على تلک المبادئ. وبما أنّ المظهر الخارجی لأی نظریه سیاسیه وحاکمیه یتجلّى فی طریقه تعاملها مع الفکر المخالف، فقد سعى هذا البحث، بالاعتماد على المنهج الوصفی والتحلیلی، إلى دراسه علاقات نظریه الدیمقراطیه الدینیه مع الفکر المخالف، وهی نظریه لا تمتلک بدیلًا من الناحیه النظریه، إلا أنّها تواجه عملیًا إشکالات ناتجه عن الفجوه بین التنظیر والتطبیق، وعدم فصل الدین عن الأیدیولوجیا، والحاجه إلى إعاده النظر فی کیفیه ضمان حریه التعبیر. ومن خلال تطبیق الرقابه، وإعداد کوادر بشریه سلیمه، ونشر الوعی والثقافه العامه، یمکن لهذه النظریه أن تکتسب تجلّیًا أفضل فی الممارسه.

کاتولیک و شیعه، هر دو خواهان منزه بودن حاکم دینی از خطا بوده و مسیرهایی را برای این امر، ترسیم کرده اند. کاتولیک بر اساس مصوبة شورای واتیکان اول، تصمیم بر خطاناپذیری پاپ گرفته و در نتیجه، قائل به عصمت آن شده است. از سوی دیگر، در اندیشة شیعه، حاکم دینی دارای صفت «عصمت یا خطاناپذیری» نیست، بلکه با برشماری شرایطی دقیق و نظارتی عمیق، امکان رخ دادن خطا در وی وجود ندارد. هدف این پژوهش، مقایسة دو مسیر منتخب از سوی کاتولیک و شیعه برای عملکرد بدون خطا در حاکم دینی است. بنابراین، ابتدا مسیر کاتولیک و شیعه بررسی و سپس تحلیلی بر این مسیرها ارائه می گردد. مهم ترین یافتة این پژوهش جایگاه حاکم دینی در اندیشة شیعه و کاتولیک است. ویژگی های حاکم دینی در شیعه، منهای عصمت، به گونه ای ترسیم شده است که امکان خطا در آن وجود ندارد، و حال آنکه در کاتولیک، با تصویب خطاناپذیری برای پاپ، امکان خطا در او وجود دارد.