نگاه دیگران

برای شناخت هر ملتی، بررسی دو حوزه ضروری است؛ نخست، «تصویر آن ملت از خود» و دوم، «نگاه دیگران یا بیگانگان، به ایشان». اگرچه مردم هر جامعه ای به لایه های درونی «خود» آگاه اند، جزئیات و ظرایفی نیز وجود دارد که تنها در نگاه «دیگری» به «خود» هویداست و نمی توان آنها را نادیده گرفت؛ زیرا این جزئیات می توانند در تحلیل نهایی از شناخت آن جامعه بسیار تاثیرگذار باشند. در این مقاله تلاش شده است تا محورهای برجسته و مشخصی که در تصویر «ایرانیان دوره باستان» در نوشته ها و مکتوبات «مورخان و گردشگران بیگانه هم عصر خود»، منعکس شده است، واکاوی شود. آثار بررسی شده، مستندات متعلق به نویسندگان یونان و روم باستان ازجمله هرودوت، گزنفون، پلوتارک، پروکوپیوس، استرابو، آمیانوس مارسلینوس، آیسخولوس و... است. منظور از تصویر منعکس شده از ایرانیان، سنت ها، خصوصیات، عادات و ویژگی های رفتاری برجسته ای است که به صورت عمومی درباره ایرانیان (چه مردم عادی و چه شاهان و... ) بیان شده است. روش گردآوری داده ها به صورت کتابخانه ای و شیوه تحقیق، تحلیل کیفی با راهبرد تحلیل مضمون است. یافته ها نشان می دهد، نویسندگان یونان و روم باستان بیشتر به محورهای سنت ، آداب، خصوصیات و عادات ایرانیان توجه داشته اند. در این میان، رویکرد هر نویسنده، متناسب با موقعیت کاری و زمینه تفکر و اندیشه وی، در توجه و گزینش محورها و خصوصیات، تأثیرگذار بوده است.