ورزش فراگیر

در سال های اخیر، سازمان های بین المللی برای خلق یک جهان فراگیر، برنامه های مختلفی را ارائه کرده اند. یکی از برنامه هایی که اخیراً توسط کمیته بین المللی پارالمپیک معرفی شد و در ایران نیز اجرا شد، برنامه جهانی «من می توانم» است. این برنامه درصدد است نگرش جوانان را نسبت به افراد دارای معلولیت تغییر دهد. لذا هدف اصلی این پژوهش شناسایی تأثیر اجرای برنامه «من می توانم» بر تغییر نگرش دانش آموزان مدارس ابتدایی نسبت به ورزش فراگیر بود. راهبرد پژوهش از نوع نیمه تجربی و با استفاده از طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. نمونه آماری شامل ۵۰ نفر از دانش آموزان پایه ششم دبستان بودند که به صورت داوطلبانه در این پژوهش شرکت کردند و در دو گروه 25 نفری کنترل و تجربی جای گرفتند. گروه تجربی در سه جلسه تحت آموزش برنامه های من می توانم قرار گرفتند. ابزار اندازه گیری شامل پرسش نامه نگرش کودکان نسبت به ورزش فراگیر( بلاک، 1995) و چک لیست صفات (سیپراستاین،۲۰۰۶) برای ارزیابی نگرش شناختی بود که جهت جمع آوری داده ها، از طرح پیش آزمون و پس آزمون استفاده شد و پرسش نامه ها قبل و پس از اجرای برنامه در اختیار هر دو گروه قرار گرفت. برای تجزیه و تحلیل متغیرها از آزمون های آنالیز واریانس مختلط، تی مستقل و تعقیبی برونفرونی و همچنین ویل کاکسون استفاده شد. نتایج نشان داد این برنامه تأثیر معناداری بر تغییر نگرش دانش آموزان نسبت به ورزش فراگیر (001/0 = p ) و همچنین نگرش نسبت به تعدیل قوانین (001/0= p ) دارد . پیشنهاد می شود برنامه «من می توانم» در سرفصل های درسی تربیت بدنی قرار گیرد و به صورت مستمر در مدارس ابتدایی ایران اجرا شود. با اجرای این برنامه در مدارس، علاوه بر بهبود و ارتقا نگرش مثبت نسبت به افراد دارای معلولیت و ادغام آنان در جامعه، بسیاری از محدودیت های موجود برای افراد دارای معلولیت در جامعه نیز از بین خواهد رفت.  

هدف پژوهش حاضر واکاوی وضعیت سیاستگذاری در ورزش تربیتی افراد دارای معلولیت بود. این پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و از نوع پژوهش های کیفی بود که با روش های تحلیل محتوا و تحلیل مضمون انجام شد. در بخش تحلیل محتوا، قوانین و مقررات مربوط به ورزش تربیتی مورد بررسی قرار گرفت و در بخش تحلیل مضمون جامعه آماری شامل مسئولین سازمان آموزش و پرورش استثنایی، مسئولین ورزش دانش آموزی و ورزش دانشگاهی متخصصان ورزش کودکان دارای معلولیت، خبرگان مدیریت ورزشی و قهرمانان ورزشی دارای معلولیت بودند. در بخش تحلیل محتوا، گردآوری داده ها به صورت اسنادی و کتابخانه ای بود و در بخش تحلیل مضمون برای گردآوری داده ها از مصاحبه های عمیق نیمه ساختار یافته استفاده شد. محققین پس از انجام 12 مصاحبه به اشباع نظری رسیدند، اما برای افزایش ضریب اطمینان، 3 مصاحبه دیگر انجام شد (15= n). یافته ها نشان داد عوامل متعددی بر سیاستگذاری در این بخش اثرگذار است که شامل عوامل تقنینی، اجرایی، اقتصادی، فرهنگی_ اجتماعی، رسانه ای و ساختاری است. بنابراین برای برون رفت از شرایط فعلی و بهبود وضعیت ورزش تربیتی افراد داری معلولیت باید در گام نخست قوانین و مقررات بازنگری شده و متولی اصلی ورزش تربیتی مشخص گردد و در زمینه اجرایی و مدیریتی تا حد امکان از افراد توانمند ورزشی که دارای معلولیت هستند استفاده شود.

کمیته ملی پارالمپیک ایران به تبعیت از ساختارهای جهانی، تغییراتی را در حاکمیت رشته های پارالمپیکی به منظور توسعه ورزش فراگیر برای افراد دارای معلولیت انجام داده است. در همین راستا، از سال 1398 برخی از رشته های ورزشی معلولان از «فدراسیون ورزش های جانبازان و معلولان» به فدراسیون های ملی انتقال پیدا کرده است. لذا، هدف این پژوهش، شناسایی ضرورت و چالش های انتقال رشته های ورزشی معلولان به فدراسیون های ملی بود. پژوهش به صورت کیفی انجام شد و ۱۳ نفر از خبرگان ورزش معلولان، خبرگان مدیریت ورزشی، ورزشکاران پارالمپیکی، مدیران کمیته ملی پارالمپیک و مدیران فدراسیون ها به صورت هدفمند و گلوله برفی انتخاب شدند. ابزار جمع آوری داده ها، مصاحبه نیمه ساختاریافته بود و برای تحلیل مصاحبه های کیفی، از رویکرد استقرایی و تحلیل مضمون استفاده گردید. همچنین، برای تسهیل استخراج، طبقه بندی و مدیریت داده ها از نرم افزار مکس کیودا بهره گرفته شد. داده ها به صورت کلی در دو بخش ضرورت ها و چالش های انتقال طبقه بندی شدند. در قسمت اول، مشارکت ورزشی، الزامات بین المللی، حمایت های سیاسی قانونی، لزوم تنوع و فراگیری در جامعه، توسعه فنی، فقدان ظرفیت در فدراسیون های مبدا و لزوم توسعه پایدار به عنوان مقولات اصلی در بخش ضرورت انتقال طبقه بندی شدند. سپس داده ها در بخش چالش های انتقال رشته ها به فدراسیون های ملی در مقولات چالش های ساختاری، ضعف در سیاست های کلان، سوگیری، رویکرد استیجاری، مقاومت در برابر انتقال و فقدان تجربه زیست مشترک طبقه بندی شدند. علیرغم ضرورت انتقال به منظور فراگیری، افزایش فرصت ها و توسعه مشارکت ورزشی، به نظر می رسد این انتقال چالش های فراوانی را برای ورزشکاران دارای معلولیت، فدراسیون های ملی و کمیته ملی پارالمپیک در پی داشته است. یکی از پیشنهادات اساسی برای بهبود این فرایند در مرحله اول، به روزرسانی سیاست های کلان ورزشی، تغییر آیین نامه ها و اساسنامه فدراسیون هاست که می تواند به بهبود این انتقال کمک نماید.